Skip to main content

CLINICAL-AYURVEDA PART- 13: 'Laghu-guna' (Lightness) - Clinical aspect by Vaidyaraja Subhash Sharma

[10/12, 2:16 AM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi: 

*рд▓рдШु рдЧुрдг- рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рдХैрд╕े apply рдХрд░ें, рд▓рдШु рдЧुрдг рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рдЗрд╕рдХी clinical importance ?*

*рдЧुрд░ू рдЧुрдг рдХो рд▓рдШु рдЧुрдг рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░ DM, рдоेрджोрд░ोрдЧ, lipid profile рдХो рдХैрд╕े control рдХрд░ें рдЗрд╕ рдкрд░ before and after treatment latest investigation reports рдЕрдЧрд░ рд╕рдордп рдоिрд▓ा рддो рд╣рдо рдХрд▓ present рдХрд░ेंрдЧे...*

*рд░ोрдЧी 24 рд╡рд░्рд╖ीрдп / unmarried/ рд╣िрди्рджी рдЯी.рд╡ी рд╕ीрд░िрдпрд▓ рдЕрднिрдиेрддा। рдЬрдм рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рд▓िрдпे рдЖрдпा рдеा рддो рдЧुрд░ू рдЧुрдгाрдзिрдХ्рдп 
'рд╕ाрджोрдкрд▓ेрдк.........
.....рдЧुрд░ूрд╕्рддрд░्рдкрдг..' рд╕ु рд╕ू 46 
рдпрд╣ рдХрдл рдк्рд░рдзाрди, рдоेрдж рдзाрддु рд╡ृрдж्рдзि, рдЕрд╡рд╕ाрдж, рдЧुрд░ूрддा, рдЖрд▓рд╕्рдп, рд╕्рд╡ेрджाрдзिрдХ्рдп рдЖрджि рд▓рдХ्рд╖рдгों рд╕े рдпुрдХ्рдд рдеा рдФрд░ рдЗрд╕рдХा body wt. рдкूрд░ा 100 kg. рдеा। 
рджेрдЦिрдпे рдЪिрдд्рд░ ЁЯСЗЁЯП┐*



[10/12, 2:17 AM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi: 

*рдпрд╣ рд░ोрдЧी рдоेрджрд╕्рд╡ी рдеा рдФрд░ рдЯी.рд╡ी.рд╕ीрд░िрдпрд▓ рдоें рдЖрдиे рдХे рд▓िрдпे рдЗрд╕рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा 8 рдорд╣ीрдиे рдЪрд▓ी рдФрд░ рдЗрд╕рдХा wt. 40 kg. рдХрдо рд╣ो рдХрд░ 60 kg рдкрд░ рдЖ рдЧрдпा, рд╢рд░ीрд░ рдоें 'рд▓ंрдШрдиं рджेрд╣ рд▓ाрдШрд╡рдо्' рдФрд░ рджोрд╖-рджूрд╖्рдпाрдиुрд╕ाрд░ рд╕рдо्рдк्рд░ाрдк्рддि рд╡िрдШрдЯрди рдХिрдпा рдЧрдпा рдЧुрд░ूрддा рд╕े рд▓рдШुрддा рдЕрд░्рдеाрдд рд▓рдШु рдЧुрдг рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рд╢рд░ीрд░ рдЕрдм рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै...* ЁЯСЗЁЯП┐

[10/12, 2:17 AM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi: 

рдЧुрд░ू рдФрд░ рд▓рдШु, рд╕्рдеूрд▓ рдФрд░ рдХृрд╢ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рд╣ै, рд╕ाрдзाрд░рдг рднाрд╖ा рдоें рдЧुрд░ू рдпा рд╕्рдеूрд▓ рдХो рднाрд░ी рдПрд╡ं рдХृрд╢ рдпा рд▓рдШुрддा рдХो рд╣рд▓्рдХाрдкрди рд╢рдм्рдж рд╕े рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдкрдХा рдЗрди рджोрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдпुрдХ्рдд рд╢рд░ीрд░ рдЕрдкрдиे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдмрд╣ुрдд рдоिрд▓ рдЬाрдпेंрдЧे рдЗрди्рд╣े рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рд╣ी рдвूंрдбिрдпे рдпे рдЖрдкрдХे рд╣рд░ рдкрд▓ рдоिрд▓ेंрдЧे рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓िрдпे рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХी рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдХो рдЬीрд╡рди рдоे рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ें। 

[10/12, 2:17 AM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi: 

рдЗрди рдЧुрдгों рдХा рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЗрдирдХी clinical importance  рдХा рдЬ्рдЮाрди рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдХो рд╣ोрдиा рдкрд░рдо рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпे рд╡рд░्рддрдоाрди рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЖ рд╕рдХрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрднाрд╡िрдд рд╡्рдпाрдзिрдпों рдХी рддрд░рдл рджिрд╢ा рдиिрд░्рджेрд╢ рднी рджेрддे рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि 
'рдпुрдХ्рддिрдоेрддां рдкुрд░ूрд╕्рдХृрдд्рдп рдд्рд░िрдХाрд▓ां рд╡ेрджрдиां рднिрд╖рдХ्,рд╣рди्рддीрдд्рдпुрдХ्рддं рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рддु рдиैрд╖्рдаिрдХी рд╕ा рд╡िрдиोрдкрдзाрдо।' 
рдЪ рд╢ा 1/94 
рд╡ैрдж्рдп рдд्рд░िрдХाрд▓ рдХे рд░ोрдЧों рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХрд░рддा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рд╡ैрдж्рдп рдд्рд░िрдХाрд▓рджрд░्рд╢ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдЕрдкрдиी рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рдЬाрдЧृрдд рдХрд░ рд▓ें рддो рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЧ рдХुрдЫ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд░ोрдЧिрдпों  рд╕े рдоिрд▓ рдХрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХे рджोрд╖, рдзाрддु рдФрд░ рдЖрдХृрддि рджेрдЦ рдХрд░ рд╣ी рдмрддा рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬैрд╕े рдХि рдЖрдкрдХो fatty liver рдпा  рдЖрдзुрдиिрдХ рдордзुрдоेрд╣ рд╣ै। рдЗрди рд╕рдм рдХो рдЬाрдирдиे рдХे рд▓िрдпे рдЖрдкрдХो рдЪрд░рдХ рд╡िрдоाрди рд╕्рдеाрди рдФрд░ рдЗрди्рдж्рд░िрдп рд╕्рдеाрди рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ рдХे рдЕрдкрдиी рдЬ्рдЮाрдиेрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдиा рдкрдб़ेрдЧा।*

*рдЕрдкрдиी рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХो develop рдХрд░ рдХे рдЖрдк рднी рдХिрд╕ी рд╕ीрдоा рддрдХ рдЗрди्рдж्рд░िрдп рд╕ाрдорд░्рде्рдпрд╡ाрди рдмрди рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЗрдирдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рдЖрдк рдмрд╣ुрдд рд╕े рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬो рд╕ाрдзाрд░рдг рдордиुрд╖्рдпों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣рдЯ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं  рдФрд░ рдХрд░ें рдХैрд╕े ?   рдЕрдкрдиी рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рдЬाрдЧृрдд рдХрд░ें, рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдЪाрдп рдкीрддे рд╣ै рд╣ै рддो рджेрдЦेंрдЧें fresh milk рдХी рдЪाрдп рдоें рдЕрд▓рдЧ рд╕्рд╡ाрдж рд╣ोрдЧा рдФрд░ рджुрдЧ्рдз рдкुрд░ाрдиा рд╣ोрддे рд╣ी рдЕрд▓рдЧ рд╕्рд╡ाрдж рджेрдЧा, рдХिрд╕ी рднी рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рдоें рдорд╕ाрд▓ों (spices) рдХा taste рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдоिрд▓рддा рд╣ै рд▓рд╡ंрдЧ, рдХाрд▓ी рдорд░िрдЪ, рд╣िंрдЧु, рдЬाрд╡िрдд्рд░ी, рдЬीрд░рдХ, рддेрдЬрдкрдд्рд░ाрджि рдПрдХ рд╕ाрде рдоिрд▓ाрдХрд░ рджेрдиे рдкрд░ рднी рдЗрдирдХी рдЬिрд╡्рд╣ा рдоें рдкृрдердХ рд╕рдд्рддा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै, рдХрдв़ी, рдЪрдиा, рд░ाрдЬрдоा рдХो рджोрдмाрд░ा рдЧрд░्рдо рдХрд░ рдХे рд╕ेрд╡рди рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा рддो рд░рд╕ाрд╕्рд╡ाрдж рдмрджрд▓ рдЬाрдпेрдЧा рдпे рд╕рдм рд░рд╕рдиेрди्рдж्рд░िрдп рдХे рд╡िрд╖рдп рд╣ैं рдЬिрд╕рдХा рд╕ंрдмंрдз рдЬрд▓ рдорд╣ाрднूрдд рд╕े рд╣ै рдЕрдд: рд░рд╕рдиेрди्рдж्рд░िрдп рдХो рдЬाрдЧृрдд рдХрд░ें, рдШ्рд░ाрдгेрди्рдж्рд░िрдп рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рд╕ीрдЦें рдкुрд░ूрд╖ों рдХे рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЧंрдз, рдЖрд╣ाрд░ рдж्рд░рд╡्рдпों рдХी рдЧंрдз рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ें, рдХिрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЬाрдпें рддो рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ें рд╡рд╣ां рдХी рдЧंрдз рдХि рдпे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ैं рдпा рдк्рд░рддिрдХूрд▓ ? рдЧंрдз рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдЕрд░्рдеाрдд рдЖрдк рдЕрдм рдкृрде्рд╡ी рдорд╣ाрднूрдд рдХे рд╕ाрди्рдиिрдз्рдп рдоें рд╣ै । рд░ोрдЧी рдХो рджेрдЦिрдпे DM type 1 рд░ोрдЧी,  рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЧिрдпों рдХी рдд्рд╡рдЪा рдФрд░ рд░ूрдк рджेрдЦрддे рд╣ी рдмрддा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рдпрд╣ diabetic рд╣ै, рдХрдлाрд╡ृрдд рдЙрджाрди ( hypothyroidism) рджूрд░ рд╕े рджेрдЦрддे рд╣ी рдЖрдк рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै, рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░, рд╡ृрдХ्рдХ рджुрд╖्рдЯि рд╣ोрдиे рдкрд░ рд░ोрдЧी рдХी рдЖрдХृрддि рдЪрдХ्рд╖ु рдж्рд╡ाрд░ा рджेрдЦрддे рд╣ी рдЖрдк рдЕрдЧ्рдиि рдорд╣ाрднूрдд рд╕े рдЬुрдб़ рдЧрдпे рд╣ै, рдЗрдирдХो рд╕рдорд░्рде рдмрдиाрдУ рдХ्рдпोंрдХि рдЗрди्рд╣ी  рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рд╕े рдХाрдо рд▓े рдХрд░ рдкंрдЪрддрдд्рд╡ों рд╕े рд▓рдп рдЬोрдб़рдиी рд╣ै рдЗрди рдкंрдЪрднूрддों рдХी imbalancing рд╣ी рддो рд░ोрдЧ рд╣ै рдФрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рднी рдЗрди्рд╣ी рдХो рдЬाрдирдХрд░ рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдд्рд░िрдХाрд▓рджрд░्рд╢ी рдмрдирдиे рдХा рдпे рдк्рд░рдердо рдкрдв़ाрд╡ рд╣ै рдХि рдЬрд╣ां рдЖрдк рд╕्рдеिрдд рд╣ैं рдорди рдФрд░ рдмुрдж्рдзि рднी рд╡рд╣ीं рд╣ैं рдЬो рдЙрд╕ рд╣рд░ рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдХрд░्рдо рдХो рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै рдЬो рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рд╡ो рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдоें record рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ोрддा рд╣ै рдЬिрд╕े рд╕्рдоृрддि рд╕рдордп рдЖрдиे рдкрд░ recall рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ै।*

*рджोрд╖ों рдХा рдЪрдп, рдк्рд░рдХोрдк рдФрд░ рд╢рдорди рд╡्рдпाрдзिрдпों рдХा рднूрдд, рд╡рд░्рддрдоाрди рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рднी рддो рдмрддा рд░рд╣ा рд╣ै рдХि рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै। рдЧुрд░ू рдЧुрдгाрдзिрдХ्рдп рд╕्рдеौрд▓्рдп рдЕрдиेрдХ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрднाрд╡िрдд рд░ोрдЧों рдХी рддрд░рдл рднी рддो рд╕ंрдХेрдд рджे рд░рд╣ा рд╣ै, рдЕрдХрд╕्рдоाрдд рд╕े body wt. рдХा рдХрдо рд╣ोрдиा рдХिрд╕ी рдЧंрднीрд░ рд╡्рдпाрдзि рдпा рдзाрддु рдХ्рд╖рдп рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмрддा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЕрдиेрдХ рд╕्рдерд▓ рдРрд╕े рднी рд╣ै рдЬрд╣ां рддрдХрдиीрдХ рдн्рд░рдо рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ेंрдЧी рдкрд░ рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдЬ्рдЮाрди рд╣ी рд╕рдд्рдп рдоिрд▓ेрдЧा।*

[10/12, 2:17 AM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi: 

*рд▓рдШु рдЧुрдг рд╢рд░ीрд░ рдоें рдХ्рдпा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै ? рдЧुрд░ू рдЧुрдг рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдХाрд░्рдп рдХрд░ рдХे рд▓рдШुрддा рд▓ा рд░рд╣ा рд╣ै, рд▓рдШुрддा рдпा рд▓ाрдШрд╡ рджोрдиो рдПрдХ рд╣ी рднाрд╡ рд╣ै рдЬिрд╕े 

'рдЪрдд्рдХिंрдЪिрдд्рд▓ाрдШрд╡рдХрд░ं рджेрд╣े рддрд▓्рд▓рдШрдиं рд╕्рдоृрддрдо्' 

рдЪ рд╕ू 22/9 

рдЬिрд╕ рднी рдХ्рд░िрдпा,рдХाрд░्рдп рдпा рдкрджाрд░्рде рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдоें рд▓рдШु рдЧुрдг рдХा рд╡рд░्рдзрди рд╣ो рдХрд░ рд▓рдШुрддा рдЖрдпे рдЙрд╕े рд▓ंрдШрди рдХрд╣рддे рд╣ैं рдФрд░ рдЖрдЧे рд╢्рд▓ोрдХ 18 рдоें 

'рдЪрддुрд╖्рдк्рд░рдХाрд░ा рд╕ंрд╢ुрдж्рдзि: рдкिрдкाрд╕ा рдоाрд░ूрддрддाрдкौ, рдкाрдЪрдиाрди्рдпुрдкрд╡ाрд╕рд╢्рдЪ рд╡्рдпाрдпाрдорд╢्рдЪेрддि рд▓ंрдШрдирдоिрддि ।' 

рдЕрд░्рдеाрдд рд╡рдорди, рд╡िрд░ेрдЪрди, рдиिрд░ूрд╣рдг рд╡рд╕्рддि, рдирд╕्рдп, рддृрд╖ा рдЕрд░्рдеाрдд рдк्рдпाрд╕ рдХे рд╡ेрдЧ рдХो рд░ोрдХрдиा, рд╡ाрдпु рдХा рд╕ेрд╡рди рдЬैрд╕े рдкंрдЦे рдпा рд╢ुрд╖्рдХ рддीрд╡्рд░ рд╣рд╡ा рдоें рд░рд╣рдиा, рдзूрдк рдХा рд╕ेрд╡рди, рдкाрдЪрди рдФрд╖рдзिрдпों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдпा рдРрд╕े рдХрд░्рдо рдЬिрдирд╕े рднोрдЬрди рдХा рдкाрдЪрди рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ो, рдЙрдкрд╡ाрд╕ (рд╣рдоाрд░े рдпрд╣ां рд╡्рд░рддों рдХी рдкрд░ंрдкрд░ा рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд▓ рд╕े рдЪрд▓ी рдЖ рд░рд╣ी рд╣ै) рдФрд░ рд╡्рдпाрдпाрдо рдЗрдирдХो рд╢рд░ीрд░ рдоें рд▓рдШु рдЧुрдг рд╣ी рдоाрдирдиा।*

*рдЕрд░े рднाрдИ, рдпे рдЬो рдЧुрдг рд╣ै рдпे рдХोрдИ рдХрдаिрди рд╡िрд╖рдп рдирд╣ी рд╣ै рдЖрдкрдХे рдк्рд░рддिрджिрди рдХी рджिрдирдЪрд░्рдпा, рдЖрд╣ाрд░, рд╡िрд╣ाрд░, рдиिрдж्рд░ा рдЖрджि рдоें рд╣рд░ рдкрд▓ рдЧुрдг рд╣ी рдЧुрдг рд╣ै рдЬिрди्рд╣ें рдЖрдк рдЕрдиुрднрд╡ рдирд╣ी рдХрд░ рдкा рд░рд╣े рдкрд░ рдШрдЯिрдд рдпे рд╣ी рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं।*

*рд▓рдШु рдЧुрдг рдЕрд░्рде, рднौрддिрдХ рд╕ंрдЧрдарди, рд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рдХाрд░्рдоुрдХрддा -*

*рд▓рдШु рдЧुрдг рдХा рдЕрд░्рде рд╣рдо рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ рдХे рд╣ी рдЪрд▓े рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рд╕्рдерд▓ों рдЗрд╕рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рдЗрд╕рдХे рдХाрд░्рдоुрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╕े рд╣ी рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै рдЬैрд╕े 

'рд▓рдШु рдкрде्рдпं рдкрд░ं рдк्рд░ोрдХ्рддं рдХрдлрдШ्рдиं рд╢ीрдШ्рд░рдкाрдХि  рдЪ'
 
рднा рдк्рд░ рдоिрд╢्рд░ рдк्рд░рдХрд░рдг 6/202 

рдЕрд░्рдеाрдд рд▓рдШु рдЧुрдг рдпुрдХ्рдд рдж्рд░рд╡्рдп рд╣िрддрдХрд░, рдХрдл рдиाрд╢рдХ рдФрд░ рд╢ीрдШ्рд░ рдкрдЪрди рд╡ाрд▓े рд╣ोрддे рд╣ैं।*

[10/12, 2:17 AM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi: 

*'рд▓рдШुрд╕्рддрдж्рд╡िрдкрд░ीрдд: рд╕्рдпाрд▓्рд▓ेрдЦрдиो рд░ोрдкрдгрд╕्рддрдеा'
 
рд╕ु рд╕ू 46/518 

рдЕрд░्рдеाрдд рд▓рдШु рдЧुрдг рдЧुрд░ू рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рд╢рд░ीрд░ рдХृрд╢ рдХाрд░рдХ рдФрд░ рд╡्рд░рдг рд░ोрдкрдХ рд╣ै।рдЬिрддрдиे рднी рдЧुрдг рд╣рдо рдЧुрд░ू рдЧुрдг рдХे рдмрддा рдХрд░ рдЪрд▓े рдеे рдЙрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдЧुрдг рд▓рдШु рдоें рд╣ै। рдХाрд░рдг рдж्рд░рд╡्рдпों рдоें рдЬो рдкंрдЪрдорд╣ाрднूрдд рд╣ै рд╡ो рднी рдЧुрд░ू рдФрд░ рд▓рдШु рджो рд╡рд░्рдЧों рдоें рдмांрдЯ рджिрдпे рдЧрдпे рд╣ैं рдЬैрд╕े рдкृрде्рд╡ी рдФрд░ рдЬрд▓ 'рдЧुрд░ू рд╡рд░्рдЧ' рддрдеा рдЕрдЧ्рдиि,рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЖрдХाрд╢ 'рд▓рдШु рд╡рд░्рдЧ' । рд▓рдШु рдж्рд░рд╡्рдпों рдХे рднौрддिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рдЖрдХाрд╢, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдорд╣ाрднूрдд рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рд╣ोрддी рд╣ै рдЗрдирдоें рд▓рдШु рдЖрдХाрд╢ рдорд╣ाрднूрдд рдХा рдЖрдд्рдордЧुрдг рд╣ै рддрдеा рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рд╕्рдеिрд░ рдирд╣ी рд╣ै, рдЖрдк рдЗрди्рд╣े рдмांрдз рдХे рдирд╣ी рд░рдЦ рд╕рдХрддे рдЗрд╕рд▓िрдпे рд▓рдШु рд╣ैं।

рдЪ рд╕ू 5/6 рдоें 

'рд▓рдШूрдиि рд╣ि рдж्рд░рд╡्рдпाрдгि рд╡ाрдпрд╡рдЧ्рдиि рдЧुрдгрдмрд╣ुрд▓ाрдиि рднрд╡рди्рддि' 
рдЕрд░्рдеाрдд рд▓рдШु рдж्рд░рд╡्рдп рд╡ाрдд рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдк्рд░рдзाрди рд╣ोрддे рд╣ैं 
'рд▓рдШूрди्рдпрдЧ्рдиिрд╕ंрдзुрдХ्рд╖рдгрд╕्рд╡рднाрд╡ाрди्рдпрд▓्рдкрджोрд╖ाрдгि...' 

рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдмрд╣ुрд▓ рд╣ोрдиे рд╕े рдЕрдЧ्рдиि рд╕ंрдзुрдХ्рд╖рдг рдЕрд░्рдеाрдд рдкाрдЪрдХाрдЧ्рдиि рдХो рджीрдк्рдд рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं рддрдеा рдЕрддि рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЦाрдпे рднोрдЬрди рдХा рднी рдкाрдЪрди рдХрд░ рджेрддे рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдпे рдЕрд▓्рдк рджोрд╖рдХाрд░рдХ рдХрд╣े рдЬाрддे рд╣ैं।*

*рдЗрд╕ рдЖрдХाрд╢, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдХा рд╣рдоाрд░ी clinical practice рдоें рдорд╣рдд्рд╡ рджेрдЦिрдпे, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЖрдХाрд╢ рдЪрдХ्рд╖ु рд╕े рдирд╣ी рджेрдЦे рдЬा рд╕рдХрддे рдЬैрд╕े рд╣рдо рдкृрде्рд╡ी, рдЬрд▓ рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдХो рджेрдЦрддे рд╣ैं, рдоेрджोрд░ोрдЧी, рд╕्рдеौрд▓्рдп рдпा рдЧुрд░ूрдЧुрдгाрдзिрдХ्рдп рд╢рд░ीрд░ рдХो рдРрд╕ा рд╣ी рдж्рд░рд╡्рдп рдпा рдХाрд░्рдп рдЪाрд╣िрдпे рдЬो рдЙрд╕рдХा weight рдХा рд╣्рд░ाрд╕ рдХрд░े рддो рдЗрд╕ рд▓рдШु рдЧुрдг рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд░ोрдЧिрдпों рдХो рдЖрдХाрд╢ рдмрд╣ुрд▓ рдЦुрд▓ा рд╕्рдеाрди, рд╡ाрдпु рдХा рдкूрд░्рдг рд╕ंрдЪाрд░ рд╣ो рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдЧुрдг рдпुрдХ्рдд рдЖрддрдк рднी рд╣ो рдкाрд░्рдХ рдоें рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рдХे рдмाрдж рдПрд╡ं рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рд╕े рдПрдХ рдШंрдЯा рдкрд╣рд▓े рддाрд▓ीрд╕ рдоिрдирдЯ рдн्рд░рдордг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдк्рд░рдердо 10 рдоिрдирдЯ рдЖрд░ाрдо рд╕े рдЙрд╕рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╕े, рдХुрдЫ рд░ोрдЧी рдПрдХ рдПрдХ рдШंрдЯा рднी рдн्рд░рдордг рдХрд░рддे рд╣ै рдЙрдкрд░ рдЬिрд╕ рд░ोрдЧी рдХा рд╣рдордиे 8 рдорд╣ीрдиे рдоें 40 kg wt. рдХрдо рдХिрдпा рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ी condition рд▓рдЧा рдХрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рджी рдЧрдИ рдеी рдЬिрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХा рднाрд╡ рдЧुрд░ूрддा рдХो рдХрдо рдХрд░ рдХे рд▓рдШुрддा рд▓ाрдиा рдЬिрд╕рдоें рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рддीрдиों рдорд╣ाрднूрддों рдХा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡ рдпोрдЧрджाрди рд╣ै। рд▓рдШु рдЧुрдг рдХे рдХाрд░рдг рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЖрд▓рд╕्рдп рдФрд░ рдЧौрд░рд╡ рджूрд░ рд╣ो рдХрд░ рд╕्рд░ोрддो рд╢ोрдзрди, рджीрдкрди, рдкाрдЪрди, рдЙрдд्рд╕ाрд╣, рдорд▓ рддрдеा рдХрдл рд╡рд░्рдЧ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдж्рд░рд╡्рдпों рдХा рд╣्рд░ाрд╕ рдФрд░ рд╡्рд░рдг рд░ोрдкрдг рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓рдШुрддा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдорди рдкрд░ рднी рдкрдб़рддा рд╣ै рддрднी рдПрдХ рднिрди्рди рд╕ा рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдЖ рдЬाрддा рд╣ै।*

[10/12, 2:17 AM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi: 

*рд▓рдШु рдЧुрдг рдФрд░ рджोрд╖ -*

*рд╡ाрдпु 'рд░ूрдХ्рд╖: рд╢ीрддो рд▓рдШु' рдЪ рд╕ू 1 рдФрд░ рдкिрдд्рдд 'рддीрдХ्рд╖्рдгोрд╖्рдгं рд▓рдШु' рдЕ рд╣ 1 рдЕрд░्рдеाрдд рд╡ाрдд рдФрд░ рдкिрдд्рдд рд▓рдШु рд╣ैं।*

*рд▓рдШु рдЧुрдг рдФрд░ рдзाрддु-рдЙрдкрдзाрддु рддрдеा рдорд▓ -*

*рд╡ैрдж्рдп рдоोрд╣рдирд▓ाрд▓ рдЧोрдаेрдЪा рдЬी рдЖрдЧ्рдиेрдп рд╣ोрдиे рд╕े рд░рдХ्рдд рдФрд░ рдЕрд╕्рдеि рдХो рд▓рдШु рдоाрди рдХрд░ рдЪрд▓े рд╣ै рддрдеा рдЙрдкрдзाрддु рдоें рдЖрдЧ्рдиेрдп рд╣ोрдиे рд╕े рд░рдЬ рдХो рд╕ाрде рд╣ी рдЖрдЧ्рдиेрдп рд╣ोрдиे рд╕े рдоूрдд्рд░ рднी рд▓рдШु рд╣ै।*

*рдж्рд░рд╡्рдпों рдХे рд░рд╕ рдФрд░ рд▓рдШु рдЧुрдг -*

*'рдЕрдо्рд▓ाрдд् рдХрдЯुрд╕्рддрддрд╕्рддिрдХ्рддो рд▓рдШुрдд्рд╡ाрджुрдд्рддрдоो рдордд:' 
рдЪ рд╕ू 26/56 
рдЕрд░्рдеाрдд рдЕрдо्рд▓ рд░рд╕ рдЕрд▓्рдк рд▓рдШु, рдХрдЯु рд░рд╕ рдордз्рдпрдо рд▓рдШु рдФрд░ рддिрдХ्рдд рд░рд╕ рд╕рдм рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓рдШु рд╣ोрддा рд╣ै।рдХुрдЫ рдЖрдЪाрд░्рдпों рдиे рд▓рд╡рдг рд░рд╕ рдХो рднी рдЕрд▓्рдк рд▓рдШु рдоाрдиा рд╣ै।*

*рд╡ीрд░्рдп рдФрд░ рд▓рдШु рдЧुрдг -*
*рдЙрд╖्рдг рд╡ीрд░्рдп рдоें рд▓рдШु рдЧुрдг рдХा рд╣ोрдиा рд╡िрднिрди्рди рддрд░्рдХों рд╕े рд╕िрдж्рдз рд╣ै।*

*рд╡िрдкाрдХ рдФрд░ рд▓рдШु рдЧुрдг -*
*рдж्рд░рд╡्рдпों рдоें рдЬрдм рдкृрде्рд╡ी рдФрд░ рдЬрд▓ рдХे рдЧुрдг рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧें рддो рдордзुрд░ рд╡िрдкाрдХ рд╣ोрдЧा рдЬो рдЧुрд░ू рд╣ै рдФрд░ рддेрдЬ, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЖрдХाрд╢ рдХे рдЧुрдг рд╣ोрдиे рдкрд░ рдХрдЯु рд╡िрдкाрдХ рд╣ोрдЧा рдЬो рд╕्рд╡рднाрд╡ рд╕े рд╣ी рд▓рдШु рдоाрдиा рдЬाрдпेрдЧा। рдЪрд░рдХ рдиे рд╡िрдкाрдХ рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдоाрдиा рд╣ै рдФрд░ рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдиे рдХेрд╡рд▓ рджो рдордзुрд░ рдФрд░ рдХрдЯु рд╣ी рдоाрдиा рд╣ै। рдЪрд░рдХ рдиे рд╕ू 26/62 рдоें 'рдХрдЯुрдХाрдо्рд▓ाрд╡рдХोрд╜рди्рдпрдеा' рд▓िрдЦ рдХрд░ рдЧुрд░ू рд╕े рд╡िрдкрд░ीрдд рд▓рдШु рдХрд╣ा рд╣ै।*

[10/12, 2:17 AM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi: 

*рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕ूрдд्рд░ рдФрд░ рд▓рдШु рдЧुрдг - *

*рджोрд╖-рджूрд╖्рдп рдХी рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╕े рд╕рдо्рдк्рд░ाрдк्рддि рдмрдирддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХो рднंрдЧ рдХрд░рдиा рд╣ी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╣ै рдордЧрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣рдо рдХिрди рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ рдХे рдЙрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдФрд╖рдз рджेंрдЧे рдЗрд╕े рд▓े рдХрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕ूрдд्рд░ рдмрдиाрддे рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдпे рдЙрдд्рддрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рдХ्рдпा рдХрд░рдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рдХ्рдпों ? рд▓рдШु рдЧुрдг рд╡рд░्рдзрди рдХे рд▓िрдпे рд╣рдоें рд╣рдоें рдРрд╕े рдж्рд░рд╡्рдпों рдпा рдХрд░्рдоों рдХा рдЪрдпрди рдХрд░рдиा рдкрдб़ेрдЧा 

'рд▓рдШूрд╖्рдгрддीрдХ्рд╖्рдгрд╡िрд╢рджं рд░ूрдХ्рд╖ं рд╕ूрдХ्рд╖्рдоं рдЦрд░ं рд╕рд░рдо्, рдХрдаिрдиं рдЪैрд╡...' 
рдЪ рд╕ू 22/12
 
рдПрд╡ं 

'рд░ूрдХ्рд╖ं рд▓рдШु рдЦрд░ं рддीрдХ्рд╖्рдгрдоुрд╖्рдгं ... рдк्рд░ाрдпрд╢:.рдХрдаिрдиं рдЪैрд╡..* 
*рдЪ рд╕ू 22/14 

рдЕрд░्рдеाрдд рд▓рдШु рд▓рдШुрдкाрдХी рдХрдлрдШ्рди рдФрд░ рд╡ाрддрд╡рд░्рдзрдХ, рдЙрд╖्рдг рдзाрддुрдУं рдХा рдХ्рд╖рдп рдХрд░ рд╡ाрдд рд╡ृрдж्рдзि рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ, рддीрдХ्рд╖्рдг рдпрд╣ рд╢ोрдзрди рдХрд░ рдзाрддु рдХ्рд╖рдп рдХрд░ рд╡ाрдд рдХो рдмрдв़ाрддा рд╣ै, рд╡िрд╢рдж рдпрд╣ рд▓ेрдЦрди рдФрд░ рд╢ोрд╖рдг рдХрд░рддा рд╣ै, рд░ूрдХ्рд╖ рдпрд╣ рдзाрддु, рдорд▓ рдФрд░ рдмрд▓ рдХा рд╢ोрд╖рдг рдХрд░рддा рд╣ै, рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдпрд╣ рд╕्рд░ोрддों рдХो рдЦोрд▓ рджेрддा рд╣ै, рдзाрддु рдПрд╡ं рдорд▓ों рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै, рдЦрд░ рдЕрд░्рдеाрдд roughness рдпрд╣ рднी рд▓ेрдЦрди рдХрд░ рдХे рдзाрддुрдУं рдХो рдХрдо рдХрд░ рдХे рд╡ाрдд рд╡ृрдж्рдзि рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрдк рдЗрдирдХो рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ै।*

*рдкंрдЪрднौрддिрдХрддा рд╕े рджेрдЦें рддो рд╣рдоें рд▓рдШु рдЧुрдг рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХ्рд░рдо рдоें рдорд╣ाрднूрддों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрдХाрд╢ рд╕े рд▓рдШु рдЧुрдг рдк्рд░рдзाрди, рд╡ाрдпु рд╕े рд░ूрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рд╕े рдЙрд╖्рдг рдЧुрдгाрдзिрдХ्рдп рдж्рд░рд╡्рдпों рдХो рдк्рд░рдзाрдирддा рджेрдиी рдкрдб़ेрдЧी। рднाрд╡ рдк्рд░рдХाрд╢ рдоिрд╢्рд░ рдк्рд░рдХрд░рдг 6 рдоें рдЖрд╢ु рдЧुрдг - рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╢ीрдШ्рд░ рдлैрд▓े, рджीрдкрди, рдкाрдЪрди, рдЕрдиुрд▓ोрдорди, рд╕्рд░ंрд╕рди, рднेрджрди, рд░ेрдЪрди, рджेрд╣ рд╕ंрд╢ोрдзрди, рдЫेрджрди, рд▓ेрдЦрди, рд╡्рдпрд╡ाрдпी, рд╡िрдХाрд╕ी рдЬो рдмрддाрдпे рд╣ैं рдпे рд╕рдм рд▓рдШुрддा рдХाрд░рдХ рд╣ै।*
*рд╢ोрдзрди рдХे рдЙрдкрдХ्рд░рдо рд╡рдорди, рд╡िрд░ेрдЪрди, рд░рдХ्рддрдоोрдХ्рд╖рдг, рдирд╕्рдп, рдиिрд░ूрд╣рдг рд╡рд╕्рддि, рд╕्рд╡ेрджрди рд▓рдШु рдЧुрдг рд╡рд░्рдзрдХ рд╣ी рд╣ैं। рдЖрдорд╡ाрдд, рдЬ्рд╡рд░, рдЧ्рд░рд╣рдгी, рд╣्рджрдп рд░ोрдЧ, рдоेрджोрд░ोрдЧ, рдХрдлрдЬ рд░ोрдЧाрджि рд╕ैंрдХрдб़ों рд░ोрдЧों рдоें рд▓ंрдШрди рдХा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै।*

*рд▓рдШुрдЧुрдг рдк्рд░рдзाрди рдЖрд╣ाрд░ -*
*рддрдХ्рд░, рдмрдХрд░ी рдХा рджुрдЧ्рдз, рдирд╡рдиीрдд, рд╕ैंрдзрд╡, рдЬीрд░рдХ, рдорд╕ूрд░, рдзाрди्рдпрдХ, рдпрд╡ाрдиि, рдоूрд▓рдХ, рдХांрдЬिрдХ, рдЕрд░िрд╖्рдЯ, рдХुрд▓рдеी, рддाрдо्рдмूрд▓ाрджि рд╕рдм рд▓рдШु рд╣ै рдЬिрди्рд╣े рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЖрдк рдж्рд░рд╡्рдп рдЧुрдг рдоें рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।*

*рд▓рдШु рдЧुрдг рдк्рд░рдзाрди рдФрд╖рдз рдж्рд░рд╡्рдп-*
*рдХुрдЯрдХी, рдорджрдирдлрд▓, рдЪिрд░ाрдпрддा, рдЧुрдбूрдЪी, рдЕрд░्рдХ, рдмिрд▓्рд╡, рдХंрдЯрдХाрд░ी, рд╕्рдиुрд╣ी, рд╢рд░рдкुंрдЦा, рд╡ाрд╕ा, рдкिрдд्рддрдкाрдкрдб़ा, рдкिрдк्рдкрд▓ी, рдкीрдкрд▓ाрдоूрд▓, рдЬीрд░рдХ, рд╕рдоुрдж्рд░рдлेрди рдЖрджि рдЕрдиेрдХ рдж्рд░рд╡्рдп। рдЕрдЧ्рдиिрддुंрдбी рд╡рдЯी, рдЖрдиंрдж рднैрд░рд╡ рд░рд╕, рдЖрдорд╡ाрддाрд░ि рд░рд╕, рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╡рд░्рдзिрдиी, рдЗрдЪ्рдЫा рднेрджी рд░рд╕, рдиिрдд्рдпाрдиंрдж рд░рд╕, рдХांрдЪрдиाрд░ рдЧुрдЧ्рдЧрд▓ु, рдд्рд░िрдлрд▓ा рдЧुрдЧ्рдЧрд▓ु, рд╢िрд╡рдХ्рд╖ाрд░ рдкाрдЪрди рдЪूрд░्рдг, рдПрд░ंрдб рднृрд╖्рдЯ рд╣рд░ीрддрдХी рдЖрджि рд╕рдм рд▓рдШु рдЧुрдг рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ी рдХрд░рддे рд╣ैं।*

*рдЧुрдгों рдХो рдЕрдм рддрдХ рдЖрдкрдиे рдЬो рдкрдв़ा рдЙрд╕рдоें рдкрд╣рд▓े рдЧुрд░ू рдЧुрдг рдФрд░ рдЖрдЬ рд▓рдШु рдЧुрдг рд╣рдордиे рдЙрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХिрдпा рд╣ै рдЬैрд╕ा рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рд▓ाрддे рд╣ैं। рдЪрд░рдХ, рд╕ुрд╢्рд░ुрдд, рднाрд╡рдк्рд░рдХाрд╢ рдЖрджि рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рддो рдЗрди рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै рд╣ी рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡ैрдж्рдп рдоोрд╣рдирд▓ाрд▓ рдЧोрдаेрдЪा, рдк्рд░िрдпрд╡्рд░рдд рд╢рд░्рдоाрдЬी рдиे рднी рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЕрдкрдиा рд▓ेрдЦрди рдХिрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╣рдордиे рд▓िрдпा рд╣ै।*

[10/12, 2:22 AM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi: 

*рдк्рд░рдзाрди рдЧुрдг рдЧुрд░ू рд╣ै рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд▓рдШु, рдЗрди рдЧुрдгों рдХा рдХ्рд░рдо рднी рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЕрдкрдиा рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै, рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЕрди्рдп рдЧुрдгों рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдЕрдкрдиी рдмुрдж्рдзि рд╕े рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै рдЕрдЧрд░ рдХोрдИ рдХрдаिрдиाрдИ рд╣ो рддो рдЖрдк рд▓िрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ै, clinical application рдХा рд╕ूрдд्рд░ рд╣рдордиे рдЖрдкрдХो рдмрддा рджिрдпा рд╣ै।* ЁЯЩПЁЯЩПЁЯЩП


[10/12, 6:48 AM] Dr.Pawan Madan Sir, Jalandhar: 

Suprabhaat Gurudev.

рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдмреЭिрдпा рдк्рд░рдпोрдЧाрдд्рдордХ рд╡िрд╡ेрдЪрди ЁЯЩПЁЯЩП
рд╣рдо рдЗрд╕рдХे рдЖрдкрдХे рд╕рджैрд╡ рдЛрдгी рд░рд╣ेंрдЧे।

рдоेрд░े рдХुрдЫ рд░ोрдЧीрдпों рдиे рд░ोрдЬ 1 рдШंрдЯे рд╕ैрд░ рдХрд░рдХे рд╡ рднोрдЬрди рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди (as per the recommendation of dietician) рдХрд░рдХे 20 рд╕े 30 рдХिрд▓ो рддрдХ рд╡рдЬрди рдХुрдЫ рд╣ी рдорд╣ीрдиों рдоें рдХрдо рдХрд░ рд▓िрдпा।

рдЧुрд░ु рдЬी рдРрд╕े рдХौंрди рд╕े рднोрдЬ्рдп рд╣ै рдЬो рдРрд╕ी рд╕्рддिрдеि рдоें рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдмрди्рдж рдХрд░ा рджेрдиे рдЪाрд╣िрдП ЁЯЩПЁЯЩП
рдХ्рдпुрдХे рдоैंрдиे рдпे рдкाрдпा рдХे рдбाрдпрдЯीрд╢िрдпрди рдЙрдирдХो рд╕िрд░реЮ рдмрджрд▓ рдмрджрд▓ рдХрд░ рднोрдЬ्рдп рдкрджाрд░्рде рдЦाрдиे рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рджेрддे рд╣ै рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рд╣ैрд░ाрдиी рдХी рдмाрдд рд╣ै рдХि рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд▓ाрдШрд╡рдХрд░ рдФрд╖рдзि рдХे рдЙрдирдХा рд╡рдЬрди рдЗрддрдиा рдХрдо рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै ЁЯдФЁЯдФ


[10/12, 10:18 AM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi: 

*рдирдорд╕्рдХाрд░ рдкрд╡рди рдЬी, рдЕрдЧрд░ рджिрди рдоें рд╕рдордп рдоिрд▓ рдкाрдпा рддो рдЪрд░्рдЪा рдХрд░ेंрдЧे* ЁЯМ╣ЁЯМ║ЁЯЩП

[12/23, 22:48] Vaidyaraj Subhash Sharma, Delhi: 

*рдЧुрд░ू рдФрд░ рд▓рдШु, рд╕्рдеूрд▓ рдФрд░ рдХृрд╢ рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рд╣ै, рд╕ाрдзाрд░рдг рднाрд╖ा рдоें рдЧुрд░ू рдпा рд╕्рдеूрд▓ рдХो рднाрд░ी рдПрд╡ं рдХृрд╢ рдпा рд▓рдШुрддा рдХो рд╣рд▓्рдХाрдкрди рд╢рдм्рдж рд╕े рд╕ंрдмोрдзिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдкрдХा рдЗрди рджोрдиों рдЧुрдгों рд╕े рдпुрдХ्рдд рд╢рд░ीрд░ рдЕрдкрдиे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдмрд╣ुрдд рдоिрд▓ рдЬाрдпेंрдЧे рдЗрди्рд╣े рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рд╣ी рдвूंрдбिрдпे рдпे рдЖрдкрдХे рд╣рд░ рдкрд▓ рдоिрд▓ेंрдЧे рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓िрдпे рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж рдХी рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдХो рдЬीрд╡рди рдоे рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ें। рдЗрд╕рдХे рдХुрдЫ рдЙрджाрд╣рд░рдг рдЖрдкрдХो рджिрдЦाрддे рд╣ैं...*

*рдоेрд░े рд╕ाрде рдЦрдб़े рд╡िрд╢्рд╡ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ाрд╕्рдп рдХрд╡ि рдЗрдирдХा рд╢рд░ीрд░ рдЧुрд░ू рдЧुрдг рдк्рд░рдзाрди рд╣ै।*



[12/23, 22:48] Vaidyaraj Subhash Sharma, Delhi: *рдпे рджेрдЦें рд▓рдШु рдЧुрдг рдк्рд░рдзाрди рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ाрд╕्рдп рдХрд╡ि ..* ЁЯСЗЁЯП┐





[12/23, 22:49] Vaidyaraj Subhash Sharma, Delhi: 

*рдЗрди рдЧुрдгों рдХा рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЗрдирдХी clinical importance  рдХा рдЬ्рдЮाрди рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдХो рд╣ोрдиा рдкрд░рдо рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпे рд╡рд░्рддрдоाрди рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдЖ рд╕рдХрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрднाрд╡िрдд рд╡्рдпाрдзिрдпों рдХी рддрд░рдл рджिрд╢ा рдиिрд░्рджेрд╢ рднी рджेрддे рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि  'рдпुрдХ्рддिрдоेрддां рдкुрд░ूрд╕्рдХृрдд्рдп рдд्рд░िрдХाрд▓ां рд╡ेрджрдиां рднिрд╖рдХ्, рд╣рди्рддीрдд्рдпुрдХ्рддं рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рддु рдиैрд╖्рдаिрдХी рд╕ा рд╡िрдиोрдкрдзाрдо।' 
рдЪ рд╢ा 1/94 
рд╡ैрдж्рдп рдд्рд░िрдХाрд▓ рдХे рд░ोрдЧों рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХрд░рддा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рд╡ैрдж्рдп рдд्рд░िрдХाрд▓рджрд░्рд╢ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдЕрдкрдиी рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рдЬाрдЧृрдд рдХрд░ рд▓ें рддो рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЧ рдХुрдЫ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд░ोрдЧिрдпों  рд╕े рдоिрд▓ рдХрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХे рджोрд╖, рдзाрддु рдФрд░ рдЖрдХृрддि рджेрдЦ рдХрд░ рд╣ी рдмрддा рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЬैрд╕े рдХि рдЖрдкрдХो fatty liver рдпा  рдЖрдзुрдиिрдХ рдордзुрдоेрд╣ рд╣ै। рдЗрди рд╕рдм рдХो рдЬाрдирдиे рдХे рд▓िрдпे рдЖрдкрдХो рдЪрд░рдХ рд╡िрдоाрди рд╕्рдеाрди рдФрд░ рдЗрди्рдж्рд░िрдп рд╕्рдеाрди рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░ рдХे рдЕрдкрдиी рдЬ्рдЮाрдиेрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдиा рдкрдб़ेрдЧा।*

*рдЕрдкрдиी рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХो develop рдХрд░ рдХे рдЖрдк рднी рдХिрд╕ी рд╕ीрдоा рддрдХ рдЗрди्рдж्рд░िрдп рд╕ाрдорд░्рде्рдпрд╡ाрди рдмрди рд╕рдХрддे рд╣ैं, рдЗрдирдХे рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╕े рдЖрдк рдмрд╣ुрдд рд╕े рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬो рд╕ाрдзाрд░рдг рдордиुрд╖्рдпों рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╣рдЯ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं  рдФрд░ рдХрд░ें рдХैрд╕े ?   рдЕрдкрдиी рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рдЬाрдЧृрдд рдХрд░ें , рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдЪाрдп рдкीрддे рд╣ै рд╣ै рддो рджेрдЦेंрдЧें fresh milk рдХी рдЪाрдп рдоें рдЕрд▓рдЧ рд╕्рд╡ाрдж рд╣ोрдЧा рдФрд░ рджुрдЧ्рдз рдкुрд░ाрдиा рд╣ोрддे рд╣ी рдЕрд▓рдЧ рд╕्рд╡ाрдж рджेрдЧा, рдХिрд╕ी рднी рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рдоें рдорд╕ाрд▓ों (spices) рдХा taste рдЕрд▓рдЧ рдЕрд▓рдЧ рдоिрд▓рддा рд╣ै рд▓рд╡ंрдЧ, рдХाрд▓ी рдорд░िрдЪ, рд╣िंрдЧु, рдЬाрд╡िрдд्рд░ी, рдЬीрд░рдХ, рддेрдЬрдкрдд्рд░ाрджि рдПрдХ рд╕ाрде рдоिрд▓ाрдХрд░ рджेрдиे рдкрд░ рднी рдЗрдирдХी рдЬिрд╡्рд╣ा рдоें рдкृрдердХ рд╕рдд्рддा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै, рдХрдв़ी, рдЪрдиा, рд░ाрдЬрдоा рдХो рджोрдмाрд░ा рдЧрд░्рдо рдХрд░ рдХे рд╕ेрд╡рди рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा рддो рд░рд╕ाрд╕्рд╡ाрдж рдмрджрд▓ рдЬाрдпेрдЧा рдпे рд╕рдм рд░рд╕рдиेрди्рдж्рд░िрдп рдХे рд╡िрд╖рдп рд╣ैं рдЬिрд╕рдХा рд╕ंрдмंрдз рдЬрд▓ рдорд╣ाрднूрдд рд╕े рд╣ै рдЕрдд: рд░рд╕рдиेрди्рдж्рд░िрдп рдХो рдЬाрдЧृрдд рдХрд░ें, рдШ्рд░ाрдгेрди्рдж्рд░िрдп рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиा рд╕ीрдЦें рдкुрд░ूрд╖ों рдХे рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЧंрдз, рдЖрд╣ाрд░ рдж्рд░рд╡्рдпों рдХी рдЧंрдз рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ें, рдХिрд╕ी рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЬाрдпें рддो рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ें рд╡рд╣ां рдХी рдЧंрдз рдХि рдпे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╣ैं рдпा рдк्рд░рддिрдХूрд▓ ? рдЧंрдз рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдЕрд░्рдеाрдд рдЖрдк рдЕрдм рдкृрде्рд╡ी рдорд╣ाрднूрдд рдХे рд╕ाрди्рдиिрдз्рдп рдоें рд╣ै । рд░ोрдЧी рдХो рджेрдЦिрдпे DM type 1 рд░ोрдЧी,  рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЧिрдпों рдХी рдд्рд╡рдЪा рдФрд░ рд░ूрдк рджेрдЦрддे рд╣ी рдмрддा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рдпрд╣ diabetic рд╣ै, рдХрдлाрд╡ृрдд рдЙрджाрди 
(hypothyroidism) рджूрд░ рд╕े рджेрдЦрддे рд╣ी рдЖрдк рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै, рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░, рд╡ृрдХ्рдХ рджुрд╖्рдЯि рд╣ोрдиे рдкрд░ рд░ोрдЧी рдХी рдЖрдХृрддि рдЪрдХ्рд╖ु рдж्рд╡ाрд░ा рджेрдЦрддे рд╣ी рдЖрдк рдЕрдЧ्рдиि рдорд╣ाрднूрдд рд╕े рдЬुрдб़ рдЧрдпे рд╣ै, рдЗрдирдХो рд╕рдорд░्рде рдмрдиाрдУ рдХ्рдпोंрдХि рдЗрди्рд╣ी  рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЗрди्рдж्рд░िрдпों рд╕े рдХाрдо рд▓े рдХрд░ рдкंрдЪрддрдд्рд╡ों рд╕े рд▓рдп рдЬोрдб़рдиी рд╣ै рдЗрди рдкंрдЪрднूрддों рдХी imbalancing рд╣ी рддो рд░ोрдЧ рд╣ै рдФрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рднी рдЗрди्рд╣ी рдХो рдЬाрдирдХрд░ рдХी рдЬाрддी рд╣ै।рдд्рд░िрдХाрд▓рджрд░्рд╢ी рдмрдирдиे рдХा рдпे рдк्рд░рдердо рдкрдв़ाрд╡ рд╣ै рдХि рдЬрд╣ां рдЖрдк рд╕्рдеिрдд рд╣ैं рдорди рдФрд░ рдмुрдж्рдзि рднी рд╡рд╣ीं рд╣ैं рдЬो рдЙрд╕ рд╣рд░ рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдХрд░्рдо рдХो рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै рдЬो рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै рдФрд░ рд╡ो рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдоें record рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ोрддा рд╣ै рдЬिрд╕े рд╕्рдоृрддि рд╕рдордп рдЖрдиे рдкрд░ recall рдХрд░ рд▓ेрддी рд╣ै।*

[12/23, 22:49] Vaidyaraj Subhash Sharma, Delhi: 

*'рд▓рдШुрд╕्рддрдж्рд╡िрдкрд░ीрдд: рд╕्рдпाрд▓्рд▓ेрдЦрдиो рд░ोрдкрдгрд╕्рддрдеा' 
рд╕ु рд╕ू 46/518 
рдЕрд░्рдеाрдд рд▓рдШु рдЧुрдг рдЧुрд░ू рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рд╢рд░ीрд░ рдХृрд╢ рдХाрд░рдХ рдФрд░ рд╡्рд░рдг рд░ोрдкрдХ рд╣ै।рдЬिрддрдиे рднी рдЧुрдг рд╣рдо рдЧुрд░ू рдЧुрдг рдХे рдмрддा рдХрд░ рдЪрд▓े рдеे рдЙрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдЧुрдг рд▓рдШु рдоें рд╣ै।рдХाрд░рдг рдж्рд░рд╡्рдпों рдоें рдЬो рдкंрдЪрдорд╣ाрднूрдд рд╣ै рд╡ो рднी рдЧुрд░ू рдФрд░ рд▓рдШु рджो рд╡рд░्рдЧों рдоें рдмांрдЯ рджिрдпे рдЧрдпे рд╣ैं рдЬैрд╕े рдкृрде्рд╡ी рдФрд░ рдЬрд▓ 'рдЧुрд░ू рд╡рд░्рдЧ' рддрдеा рдЕрдЧ्рдиि, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЖрдХाрд╢ 'рд▓рдШु рд╡рд░्рдЧ' ।рд▓рдШु рдж्рд░рд╡्рдпों рдХे рднौрддिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें рдЖрдХाрд╢, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдорд╣ाрднूрдд рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рд╣ोрддी рд╣ै рдЗрдирдоें рд▓рдШु рдЖрдХाрд╢ рдорд╣ाрднूрдд рдХा рдЖрдд्рдордЧुрдг рд╣ै рддрдеा рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рд╕्рдеिрд░ рдирд╣ी рд╣ै, рдЖрдк рдЗрди्рд╣े рдмांрдз рдХे рдирд╣ी рд░рдЦ рд╕рдХрддे рдЗрд╕рд▓िрдпे рд▓рдШु рд╣ैं।
рдЪ рд╕ू 5/6 рдоें 
'рд▓рдШूрдиि рд╣ि рдж्рд░рд╡्рдпाрдгि рд╡ाрдпрд╡рдЧ्рдиिрдЧुрдгрдмрд╣ुрд▓ाрдиि рднрд╡рди्рддि' 
рдЕрд░्рдеाрдд рд▓рдШु рдж्рд░рд╡्рдп рд╡ाрдд рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдк्рд░рдзाрди рд╣ोрддे рд╣ैं 
'рд▓рдШूрди्рдпрдЧ्рдиिрд╕ंрдзुрдХ्рд╖рдгрд╕्рд╡рднाрд╡ाрди्рдпрд▓्рдкрджोрд╖ाрдгि...' 
рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдмрд╣ुрд▓ рд╣ोрдиे рд╕े рдЕрдЧ्рдиि рд╕ंрдзुрдХ्рд╖рдг рдЕрд░्рдеाрдд рдкाрдЪрдХाрдЧ्рдиि рдХो рдк्рджीрдк्рдд рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं рддрдеा рдЕрддि рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЦाрдпे рднोрдЬрди рдХा рднी рдкाрдЪрди рдХрд░ рджेрддे рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдпे рдЕрд▓्рдк рджोрд╖рдХाрд░рдХ рдХрд╣े рдЬाрддे рд╣ैं।

*рдЗрд╕ рдЖрдХाрд╢, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдХा рд╣рдоाрд░ी clinical practice рдоें рдорд╣рдд्рд╡ рджेрдЦिрдпे, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЖрдХाрд╢ рдЪрдХ्рд╖ु рд╕े рдирд╣ी рджेрдЦे рдЬा рд╕рдХрддे рдЬैрд╕े рд╣рдо рдкृрде्рд╡ी, рдЬрд▓ рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдХो рджेрдЦрддे рд╣ैं, рдоेрджोрд░ोрдЧी, рд╕्рдеौрд▓्рдп рдпा рдЧुрд░ूрдЧुрдгाрдзिрдХ्рдп рд╢рд░ीрд░ рдХो рдРрд╕ा рд╣ी рдж्рд░рд╡्рдп рдпा рдХाрд░्рдп рдЪाрд╣िрдпे рдЬो рдЙрд╕рдХा weight рдХा рд╣्рд░ाрд╕ рдХрд░े рддो рдЗрд╕ рд▓рдШु рдЧुрдг рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╣рдо рдЕрдкрдиे рд░ोрдЧिрдпों рдХो рдЖрдХाрд╢ рдмрд╣ुрд▓ рдЦुрд▓ा рд╕्рдеाрди, рд╡ाрдпु рдХा рдкूрд░्рдг рд╕ंрдЪाрд░ рд╣ो рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рдЧुрдг рдпुрдХ्рдд рдЖрддрдк рднी рд╣ो рдкाрд░्рдХ рдоें рд╕ूрд░्рдпोрджрдп рдХे рдмाрдж рдПрд╡ं рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рд╕े рдПрдХ рдШंрдЯा рдкрд╣рд▓े рддाрд▓ीрд╕ рдоिрдирдЯ рдн्рд░рдордг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдк्рд░рдердо 10 рдоिрдирдЯ рдЖрд░ाрдо рд╕े рдЙрд╕рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╕े, рдХुрдЫ рд░ोрдЧी рдПрдХ рдПрдХ рдШंрдЯा рднी рдн्рд░рдордг рдХрд░рддे рд╣ै рдЙрдкрд░ рдЬिрд╕ рд░ोрдЧी рдХा рд╣рдордиे 8 рдорд╣ीрдиे рдоें 40 kg wt. рдХрдо рдХिрдпा рдЙрд╕рдХे рд╕ाрде рдпрд╣ी condition рд▓рдЧा рдХрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рджी рдЧрдИ рдеी рдЬिрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХा рднाрд╡ рдЧुрд░ूрддा рдХो рдХрдо рдХрд░ рдХे рд▓рдШुрддा рд▓ाрдиा рдЬिрд╕рдоें рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рддीрдиों рдорд╣ाрднूрддों рдХा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡ рдпोрдЧрджाрди рд╣ै। рд▓рдШु рдЧुрдг рдХे рдХाрд░рдг рд╢рд░ीрд░ рдоें рдЖрд▓рд╕्рдп рдФрд░ рдЧौрд░рд╡ рджूрд░ рд╣ो рдХрд░ рд╕्рд░ोрддो рд╢ोрдзрди, рджीрдкрди, рдкाрдЪрди, рдЙрдд्рд╕ाрд╣, рдорд▓ рддрдеा рдХрдл рд╡рд░्рдЧ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдж्рд░рд╡्рдпों рдХा рд╣्рд░ाрд╕ рдФрд░ рд╡्рд░рдг рд░ोрдкрдг рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓рдШुрддा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдорди рдкрд░ рднी рдкрдб़рддा рд╣ै рддрднी рдПрдХ рднिрди्рди рд╕ा рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдЖ рдЬाрддा рд╣ै।*

*рд▓рдШु рдЧुрдг рдФрд░ рджोрд╖ -*

*рд╡ाрдпु 'рд░ूрдХ्рд╖: рд╢ीрддो рд▓рдШु' рдЪ рд╕ू 1 рдФрд░ рдкिрдд्рдд 'рддीрдХ्рд╖्рдгोрд╖्рдгं рд▓рдШु' рдЕ рд╣ 1 рдЕрд░्рдеाрдд рд╡ाрдд рдФрд░ рдкिрдд्рдд рд▓рдШु рд╣ैं।*

*рд▓рдШु рдЧुрдг рдФрд░ рдзाрддु-рдЙрдкрдзाрддु рддрдеा рдорд▓ -*
*рд╡ैрдж्рдп рдоोрд╣рдирд▓ाрд▓ рдЧोрдаेрдЪा рдЬी рдЖрдЧ्рдиेрдп рд╣ोрдиे рд╕े рд░рдХ्рдд рдФрд░ рдЕрд╕्рдеि рдХो рд▓рдШु рдоाрди рдХрд░ рдЪрд▓े рд╣ै рддрдеा рдЙрдкрдзाрддु рдоें рдЖрдЧ्рдиेрдп рд╣ोрдиे рд╕े рд░рдЬ рдХो рд╕ाрде рд╣ी рдЖрдЧ्рдиेрдп рд╣ोрдиे рд╕े рдоूрдд्рд░ рднी рд▓рдШु рд╣ै।*

*рдж्рд░рд╡्рдпों рдХे рд░рд╕ рдФрд░ рд▓рдШु рдЧुрдг -*

*'рдЕрдо्рд▓ाрдд् рдХрдЯुрд╕्рддрддрд╕्рддिрдХ्рддो рд▓рдШुрдд्рд╡ाрджुрдд्рддрдоो рдордд:' 
рдЪ рд╕ू 26/56 
рдЕрд░्рдеाрдд рдЕрдо्рд▓ рд░рд╕ рдЕрд▓्рдк рд▓рдШु, рдХрдЯु рд░рд╕ рдордз्рдпрдо рд▓рдШु рдФрд░ рддिрдХ्рдд рд░рд╕ рд╕рдм рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓рдШु рд╣ोрддा рд╣ै। рдХुрдЫ рдЖрдЪाрд░्рдпों рдиे рд▓рд╡рдг рд░рд╕ рдХो рднी рдЕрд▓्рдк рд▓рдШु рдоाрдиा рд╣ै।*

*рд╡ीрд░्рдп рдФрд░ рд▓рдШु рдЧुрдг -*

*рдЙрд╖्рдг рд╡ीрд░्рдп рдоें рд▓рдШु рдЧुрдг рдХा рд╣ोрдиा рд╡िрднिрди्рди рддрд░्рдХों рд╕े рд╕िрдж्рдз рд╣ै।*

*рд╡िрдкाрдХ рдФрд░ рд▓рдШु рдЧुрдг -*

*рдж्рд░рд╡्рдпों рдоें рдЬрдм рдкृрде्рд╡ी рдФрд░ рдЬрд▓ рдХे рдЧुрдг рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдЧें рддो рдордзुрд░ рд╡िрдкाрдХ рд╣ोрдЧा рдЬो рдЧुрд░ू рд╣ै рдФрд░ рддेрдЬ, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдЖрдХाрд╢ рдХे рдЧुрдг рд╣ोрдиे рдкрд░ рдХрдЯु рд╡िрдкाрдХ рд╣ोрдЧा рдЬो рд╕्рд╡рднाрд╡ рд╕े рд╣ी рд▓рдШु рдоाрдиा рдЬाрдпेрдЧा। рдЪрд░рдХ рдиे рд╡िрдкाрдХ рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдоाрдиा рд╣ै рдФрд░ рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдиे рдХेрд╡рд▓ рджो рдордзुрд░ рдФрд░ рдХрдЯु рд╣ी рдоाрдиा рд╣ै। рдЪрд░рдХ рдиे рд╕ू 26/62 рдоें 'рдХрдЯुрдХाрдо्рд▓ाрд╡рдХोрд╜рди्рдпрдеा' рд▓िрдЦ рдХрд░ рдЧुрд░ू рд╕े рд╡िрдкрд░ीрдд рд▓рдШु рдХрд╣ा рд╣ै।*

[12/23, 22:50] Vaidyaraj Subhash Sharma, Delhi:

 *рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕ूрдд्рд░ рдФрд░ рд▓рдШु рдЧुрдг - *

*рджोрд╖-рджूрд╖्рдп рдХी рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╕े рд╕рдо्рдк्рд░ाрдк्рддि рдмрдирддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХो рднंрдЧ рдХрд░рдиा рд╣ी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╣ै рдордЧрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣рдо рдХिрди рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ рдХे рдЙрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдФрд╖рдз рджेंрдЧे рдЗрд╕े рд▓े рдХрд░ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕ूрдд्рд░ рдмрдиाрддे рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рдпे рдЙрдд्рддрд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╣рдо рдХ्рдпा рдХрд░рдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं рдФрд░ рдХ्рдпों ? рд▓рдШु рдЧुрдг рд╡рд░्рдзрди рдХे рд▓िрдпे рд╣рдоें рд╣рдоें рдРрд╕े рдж्рд░рд╡्рдпों рдпा рдХрд░्рдоों рдХा рдЪрдпрди рдХрд░рдиा рдкрдб़ेрдЧा ।

'рд▓рдШूрд╖्рдгрддीрдХ्рд╖्рдгрд╡िрд╢рджं рд░ूрдХ्рд╖ं рд╕ूрдХ्рд╖्рдоं рдЦрд░ं рд╕рд░рдо्, рдХрдаिрдиं рдЪैрд╡...' 
рдЪ рд╕ू 22/12 
рдПрд╡ं 
'рд░ूрдХ्рд╖ं рд▓рдШु рдЦрд░ं рддीрдХ्рд╖्рдгрдоुрд╖्рдгं ... рдк्рд░ाрдпрд╢:.рдХрдаिрдиं рдЪैрд╡..* 
рдЪ рд╕ू 22/14 
рдЕрд░्рдеाрдд рд▓рдШु рд▓рдШुрдкाрдХी рдХрдлрдШ्рди рдФрд░ рд╡ाрддрд╡рд░्рдзрдХ, рдЙрд╖्рдг рдзाрддुрдУं рдХा рдХ्рд╖рдп рдХрд░ рд╡ाрдд рд╡ृрдж्рдзि рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ, рддीрдХ्рд╖्рдг рдпрд╣ рд╢ोрдзрди рдХрд░ рдзाрддु рдХ्рд╖рдп рдХрд░ рд╡ाрдд рдХो рдмрдв़ाрддा рд╣ै,рд╡िрд╢рдж рдпрд╣ рд▓ेрдЦрди рдФрд░ рд╢ोрд╖рдг рдХрд░рддा рд╣ै, рд░ूрдХ्рд╖ рдпрд╣ рдзाрддु, рдорд▓ рдФрд░ рдмрд▓ рдХा рд╢ोрд╖рдг рдХрд░рддा рд╣ै, рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдпрд╣ рд╕्рд░ोрддों рдХो рдЦोрд▓ рджेрддा рд╣ै, рдзाрддु рдПрд╡ं рдорд▓ों рдХो рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै, рдЦрд░ рдЕрд░्рдеाрдд roughness рдпрд╣ рднी рд▓ेрдЦрди рдХрд░ рдХे рдзाрддुрдУं рдХो рдХрдо рдХрд░ рдХे рд╡ाрдд рд╡ृрдж्рдзि рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдЖрдк рдЗрдирдХो рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ै।*

*рдкंрдЪрднौрддिрдХрддा рд╕े рджेрдЦें рддो рд╣рдоें рд▓рдШु рдЧुрдг рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХ्рд░рдо рдоें рдорд╣ाрднूрддों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрдХाрд╢ рд╕े рд▓рдШु рдЧुрдг рдк्рд░рдзाрди, рд╡ाрдпु рд╕े рд░ूрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЕрдЧ्рдиि рд╕े рдЙрд╖्рдг рдЧुрдгाрдзिрдХ्рдп рдж्рд░рд╡्рдпों рдХो рдк्рд░рдзाрдирддा рджेрдиी рдкрдб़ेрдЧी। рднाрд╡ рдк्рд░рдХाрд╢ рдоिрд╢्рд░ рдк्рд░рдХрд░рдг 6 рдоें рдЖрд╢ु рдЧुрдг - рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╢ीрдШ्рд░ рдлैрд▓े, рджीрдкрди, рдкाрдЪрди, рдЕрдиुрд▓ोрдорди, рд╕्рд░ंрд╕рди, рднेрджрди, рд░ेрдЪрди, рджेрд╣ рд╕ंрд╢ोрдзрди, рдЫेрджрди, рд▓ेрдЦрди, рд╡्рдпрд╡ाрдпी, рд╡िрдХाрд╕ी рдЬो рдмрддाрдпे рд╣ैं рдпे рд╕рдм рд▓рдШुрддा рдХाрд░рдХ рд╣ै।*
*рд╢ोрдзрди рдХे рдЙрдкрдХ्рд░рдо рд╡рдорди, рд╡िрд░ेрдЪрди, рд░рдХ्рддрдоोрдХ्рд╖рдг, рдирд╕्рдп, рдиिрд░ूрд╣рдг рд╡рд╕्рддि, рд╕्рд╡ेрджрди рд▓рдШु рдЧुрдг рд╡рд░्рдзрдХ рд╣ी рд╣ैं। рдЖрдорд╡ाрдд, рдЬ्рд╡рд░, рдЧ्рд░рд╣рдгी, рд╣्рджрдп рд░ोрдЧ, рдоेрджोрд░ोрдЧ, рдХрдлрдЬ рд░ोрдЧाрджि рд╕ैंрдХрдб़ों рд░ोрдЧों рдоें рд▓ंрдШрди рдХा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै।*

*рд▓рдШुрдЧुрдг рдк्рд░рдзाрди рдЖрд╣ाрд░ -*

*рддрдХ्рд░, рдмрдХрд░ी рдХा рджुрдЧ्рдз, рдирд╡рдиीрдд, рд╕ैंрдзрд╡, рдЬीрд░рдХ, рдорд╕ूрд░, рдзाрди्рдпрдХ, рдпрд╡ाрдиि, рдоूрд▓рдХ, рдХांрдЬिрдХ, рдЕрд░िрд╖्рдЯ, рдХुрд▓рдеी, рддाрдо्рдмूрд▓ाрджि рд╕рдм рд▓рдШु рд╣ै рдЬिрди्рд╣े рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЖрдк рдж्рд░рд╡्рдп рдЧुрдг рдоें рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।*

[12/23, 22:50] Vaidyaraj Subhash Sharma, Delhi: 

*рд▓рдШु рдЧुрдг рдк्рд░рдзाрди рдФрд╖рдз рдж्рд░рд╡्рдп-*

*рдХुрдЯрдХी, рдорджрдирдлрд▓, рдЪिрд░ाрдпрддा, рдЧुрдбूрдЪी, рдЕрд░्рдХ, рдмिрд▓्рд╡, рдХंрдЯрдХाрд░ी, рд╕्рдиुрд╣ी, рд╢рд░рдкुंрдЦा, рд╡ाрд╕ा, рдкिрдд्рддрдкाрдкрдб़ा, рдкिрдк्рдкрд▓ी, рдкीрдкрд▓ाрдоूрд▓, рдЬीрд░рдХ, рд╕рдоुрдж्рд░рдлेрди рдЖрджि рдЕрдиेрдХ рдж्рд░рд╡्рдп। рдЕрдЧ्рдиिрддुंрдбी рд╡рдЯी, рдЖрдиंрдж рднैрд░рд╡ рд░рд╕, рдЖрдорд╡ाрддाрд░ि рд░рд╕, рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╡рд░्рдзिрдиी, рдЗрдЪ्рдЫा рднेрджी рд░рд╕, рдиिрдд्рдпाрдиंрдж рд░рд╕, рдХांрдЪрдиाрд░ рдЧुрдЧ्рдЧрд▓ु, рдд्рд░िрдлрд▓ा рдЧुрдЧ्рдЧрд▓ु, рд╢िрд╡рдХ्рд╖ाрд░ рдкाрдЪрди рдЪूрд░्рдг, рдПрд░ंрдб рднृрд╖्рдЯ рд╣рд░ीрддрдХी рдЖрджि рд╕рдм рд▓рдШु рдЧुрдг рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ी рдХрд░рддे рд╣ैं।*

*рдЧुрдгों рдХो рдЕрдм рддрдХ рдЖрдкрдиे рдЬो рдкрдв़ा рдЙрд╕рдоें рдкрд╣рд▓े рдЧुрд░ू рдЧुрдг рдФрд░ рдЖрдЬ рд▓рдШु рдЧुрдг рд╣рдордиे рдЙрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХिрдпा рд╣ै рдЬैрд╕ा рд╣рдо рдЕрдкрдиी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рд▓ाрддे рд╣ैं। рдЪрд░рдХ, рд╕ुрд╢्рд░ुрдд, рднाрд╡рдк्рд░рдХाрд╢ рдЖрджि рдЧ्рд░рди्рдеों рдоें рддो рдЗрди рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै рд╣ी рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡ैрдж्рдп рдоोрд╣рдирд▓ाрд▓ рдЧोрдаेрдЪा, рдк्рд░िрдпрд╡्рд░рдд рд╢рд░्рдоाрдЬी рдиे рднी рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЕрдкрдиा рд▓ेрдЦрди рдХिрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╣рдордиे рд▓िрдпा рд╣ै।*








********************************************************************************************************************
Above case presentation & follow-up discussion held in 'Kaysampraday (Discussion)' a Famous WhatsApp group  of  well known Vaidyas from all over the India. 




Presented by




Vaidyaraj Subhash Sharma
MD (Kaya-chikitsa)

New Delhi, India

email- vaidyaraja@yahoo.co.in


Compiled & Uploaded by

Vd. Rituraj Verma
B. A. M. S.
Shri Dadaji Ayurveda & Panchakarma Center,
Khandawa, M.P., India.
Mobile No.:-
 +91 9669793990,
+91 9617617746

Edited by

Dr.Surendra A. Soni
M.D., PhD (KC) 
Professor & Head
P. G. DEPT. OF KAYACHIKITSA
Govt. Akhandanand Ayurveda College
Ahmedabad, GUJARAT, India.
Email: surendraasoni@gmail.com



Comments

Popular posts from this blog

CLINICAL AYURVEDA PART-15: Case presentation- рд╡िрд╢рдж рдЧुрдг - рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рдПрд╡ं рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк by Vaidyaraja Subhash Sharma

[12/14, 7:09 PM] Vaidyaraj Subhash Sharma: CLINICAL AYURVEDA PART-15 *case presentation-  рд╡िрд╢рдж рдЧुрдг - рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рдПрд╡ं рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें ENLARGEMENT OF PROSTATE & PSA рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд╕ाрде ....* *рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢рдж рдХी рдиिрд░ूрдХ्рддि рдПрд╡ं рдкрд░िрднाрд╖ा рджेрдЦें рддो рдкृрдердо рджृрд╖्рдЯि рдоें рд╣ी рдЗрд╕рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рдХिрддрдиा рдЕрдзिрдХ рд╣ै рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, 'рд╢рддрд▓ृ рд╢ाрддрдиे' рдзाрддु рдоें рдЯрдХ् рдк्рд░рдд्рдпрдп рд╕े рд╡िрд╕рд░्рдЧ рдкूрд░्рд╡рдХ рд╡िрд╢рдж рд╢рдм्рдж рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╢ुрдж्рдз рдмрдиा рджेрдиा рдФрд░ рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░ рджेрдиा рд╣ै।* *рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдХी рд╣ेрдоाрдж्рд░ि рдЯीрдХा рдоें рдЗрд╕े 'рд╢ुрдЪि рд╡िрдорд▓ी рддु рд╡िрд╢рдж рд╡िрд╢ेрд╖ौ рдЕрджृрд╖्рдЯाрдиा рд╣ि рдорд▓ाрдиां рдХ्рд╖ाрд▓рдиे рд╢рдХ्рддिं рд╢ुрдЪिрдд्рд╡ं рджृрд╖्рдЯाрдиां рд╡िрдорд▓рдд्рд╡' рд▓िрдЦा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рдЬो рдж्рд░рд╡्рдп рд╢рд░ीрд░ рдоें рджोрд╖, рдзाрддु рдПрд╡ं рдорд▓ों рдХा рд╢ुрдж्рдзिрдХрд░рдг рдХрд░ рдХे рдЙрди्рд╣े рд╡िрдорд▓рдд्рд╡ рдЕрд░्рдеाрдд рд╢ुрдж्рдз, рдиिрд░्рдорд▓ рдПрд╡ं рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рд╕рджृрд╢ рдмрдиा рджे рдЙрд╕े рд╡िрд╢рдж рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।* *'рдкिрдЪ्рдЫिрд▓ो рдЬीрд╡рдиो рдмрд▓्рдпः рд╕рди्рдзाрдиः рд╢्рд▓ेрд╖्рдорд▓ो рдЧुрд░ुः, рд╡िрд╢рджो рд╡िрдкрд░ीрддोрд╜рд╕्рдоाрдд् рдХ्рд▓ेрджाрдЪूрд╖рдгрд░ोрдкрдгः'  рд╕ु рд╕ू 46/517  рдпрд╣ां рдЖрдЪाрд░्рдп рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдЗрд╕े рдкिрдЪ्рдЫिрд▓ рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдХрд░्рдо рд╡ाрд▓ा рдЕрд░्рдеाрдд рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕े рдХ्рд▓ेрдж рдХा рд╢ोрд╖рдг рдХрд░ рдиिрд░्рдорд▓ рдмрдиाрддा рд╣ै рдФрд░ рд░ोрдкрдг рдХрд░्рдо рднी рдХрд░рддा рд╣ै।рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдоें ...

Case presentation: рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ {Non Alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD)} by Vaidyaraja Subhash Sharma

*Case-presentation*  - рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░-  Non-Alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD) progressing to Compensated Cirrhosis * -------------------- *Vaidyaraja Subhash Sharma, MD (kaya chikitsa, jamnagar - 1985)* --------------- *Chapter -1* *рдоाрдзрд╡ рдиिрджाрди рдХा рдХाрд▓ 1200 рд╕े 1400 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рддрдХ рдоाрдиा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдоें рдЙрджрд░ рд░ोрдЧों рдоें рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд▓рдХ्рд╖рдгों рд╕рд╣िрдд рд╣ै। рддрдм рддो liver fibroscan рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдирд╣ीं рдеी।рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЖрдЪाрд░्рдп рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЧंрднीрд░ рд╡्рдпाрдзिрдпों рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд╕рдЯीрдХ рдиिрджाрди рдПрд╡ं рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХрд░рддे рдеे ! рдЖрдЬ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ेंрдЧे рдЪिрдХिрдд्рд╕ोрдкрдпोрдЧी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рд░ोрдЧ рдкрд░ рд╡рд░्рдгिрдд рд╕ूрдд्рд░ों рдХी clinical applications...* *1- рдЬ्рдЮाрдиेрди्рдж्рд░िрдпों рдПрд╡ं рдХрд░्рдоेрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рд╕рдорд░्рде рдПрд╡ं рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдХрд░ рдиिрджाрди рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ।* *2- рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ рдХी рдд्рд░िрд╡िрдз рдкрд░ीрдХ्рд╖ा* *3- a- рджрд╢рд╡िрдз рдкрд░ीрдХ्рд╖ा*      *b- рдд्рд░िрд╡िрдз рдк्рд░рдоाрдг рдФрд░ рдпुрдХ्рддि* *4- рдЬैрд╕े рд╕рднी рдж्рд░рд╡्рдп рдкंрдЪрднौрддिрдХ рд╣ैं рддो рд░ोрдЧ рднी рдкंрдЪрднौрддिрдХ рд╣ै, рдЗрд╕рдХी рдкंрдЪрднौрддिрдХрддा।* *5- рд░ोрдЧी рдХे рдиा рдмрддाрдиे рдкрд░ рднी рдЪिрди्рд╣ों рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕рдХा рдпा рдЕрди्рдп рд░ोрдЧों рдХा рднी рдиिрд░्рдгрдп рдХрд░рдиा।* *6- рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ рдХे рджोрд╖-рджूрд╖्рдп-рд╕्рд░ोрддрд╕-рд╕्рд░ोрддोрджुрд╖्рдЯि-рдЕрдЧ्...

WDS 68: Pandu and use of Gomutra (Cow's Urine) by Prof. Ramakant Sharma 'Chulet', Dr. D. C. Katoch, Vaidya Raghuram Bhatta, Dr. Pawan Madaan, Prof. Mamata Bhagwat, Dr. Ravikant Prajapati, Vd. Rangaprasad Bhat, Vd. Pratibha Navani, Dr. Kapil Kapoor, Dr. Ashwini Kumar Sood, Prof. D. N. Pandey & others.

[4/11, 20:00] Vd Saraswati Sharma:  Pranaams to all the learned vaidyas !  Request you all to kindly clarify a doubt.  How gomutra helps in pandu ?  In what type of pandu and in what stage of pandu....? If we correlate with allopathy what types of anaemia respond to gomutra and in what dosage.  What is the mode of action of gomutra wrt pandu ? [4/11, 20:54] Vd Saraswati Sharma:  Not just this, there are many pandu yogas where gomutra is one of the ingredients or used for bhavana or as sahapana. My doubt is about it's mode of action and stage of the disease where gomutra has to be advised. [4/11, 20:55] Vd Saraswati Sharma:  Gomutra is commonly used in sotha. So should we prefer it when anaemia has advanced to oedema stage or earlier too ? [4/11, 20:58] Vd Saraswati Sharma:  Gomutra alone is being advised now a days for various reasons. So if we want to let our patients who already are consuming gomutra,  ...