Skip to main content

Case-presentation: 'Hypothyroidism' by Vaidya Subhash Sharma

*Case study-*

*рдЕрдЧ्рдиि рд╡िрдХृрддि рдЬрди्рдп рдХрдлाрд╡ृрдд рд╡ाрдд рдПрд╡ं hypothyroidism*

*рд╡िрдХाрд░рдиाрдордХुрд╢рд▓ो рдиा рдЬिрд╣ीрдпाрдд् рдХрджाрдЪрди, рди рд╣ि рд╕рд░्рд╡рд╡िрдХाрд░ाрдгां рдиाрдоोрд╜рд╕्рддि рдз्рд░ुрд╡ा рд╕्рдеिрддि:।*
*рд╕ рдПрд╡ рдХुрдкिрддो рджोрд╖: рд╕рдоुрдд्рдеाрди рд╡िрд╢ेрд╖рдд:, рд╕्рдеाрдиाрди्рддрд░рдЧрддैрд╢्рдЪैрд╡ рдЬрдирдпрдд्рдпाрдордпाрди् рдмрд╣ूрди।। 

рдЪ рд╕ू 18/44*

*рдЕрд░्рдеाрдд рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдпрджि рд░ोрдЧ рдХा рдиाрдо рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдиा рдХрд░ рд╕рдХे рддो рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рд╕े рд▓рдЬ्рдЬिрдд рдирд╣ी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдХ्рдпोंрдХि рд╕рднी рд░ोрдЧों рдХा рдиाрдо рдиिрд░्рдзाрд░рдг рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ी, рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╡рд╣ी рдХुрдкिрдд рджोрд╖ рд╕्рдеाрди рднेрдж рд╕े рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЧों рдХो рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддा рд╣ै।*

*Hypothyroidism рдкрд░ group рдоें рдкрд╣рд▓े рдмрд╣ुрдд рдЪрд░्рдЪा рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै, april 2018 рд╕े june 2018 рдХे рдмीрдЪ рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЧिрдпों рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рд╕े 4 рд░ोрдЧिрдпों рдХा рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрд╡рд░рдг рдпрд╣ां present рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдЬिрдирдоें increased TSH рдХे рд╕ाрде рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоिрд╢्рд░िрдд рд▓рдХ्рд╖рдг рдоिрд▓े। рдЗрдирдоें 3 female рдФрд░ 1 male рд╣ै।*
*рдЗрдирдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ patient рдЬिрд╕рдХा TSH 150 рдеा thyronorm 25 mcg рд▓े рд░рд╣ी рдеी, рдмाрдХी рд░ोрдЧिрдпों  рдХेрд╡рд▓ рд╣рдоाрд░ी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдкрд░ рд╣ी рдЖрд╢्рд░िрдд рдеे।*

*рд▓рдХ्рд╖рдг - *(рд╕ाрдо рд╡ाрдд, рдХрдл)*
*рдЖрдз्рдоाрди (рд╡ाрдд)*
*рдЕрдирд╡рд╕्рдеिрдд рдЪिрдд्рдд рдПрд╡ं рдЪिрдд्рдд рдн्рд░рдо (рд╡ाрдд)*
*рдЧौрд░рд╡, рдЕंрдЧрдорд░्рдж - (рд╕ाрдо рд╡ाрдд, рд╕ाрдо рд░рд╕, рдХрдл, рдоांрд╕, рдоेрдж; рдЪ.рдЪि.28)*
*рджौрд░्рдмрд▓्рдп рдПрд╡ं рдЕंрдЧ рдЧ्рд░рд╣ (рд╕ाрдо рд░рд╕, рдоेрдж рдЧрдд рд╡ाрдд)*
*calf pain (рд╕ाрдо рд╡ाрдд, рдоांрд╕ рдзाрддु)*
*рд╕्рдеौрд▓्рдп - рдоेрджो рд╡ृрдж्рдзि (рд╕ाрдо рдоेрдж, рдоेрджोрдЧрдд рдХрдл)*
*рд╡िрдмंрдз - (рд╕ाрдо рд╡ाрдд рдЕ.рд╕ं рд╕ू.,рдкрдХ्рд╡ाрд╢्рдп рдЧрдд рд╡ाрдд)*
*рдЕрд╡рд╕ाрдж (рд╕ाрдо рд░рд╕,рдХрдл)*
*рдХрджाрдЪिрдд рд╕्рдорд░рдг рд╢рдХ्рддि рджौрд░्рдмрд▓्рдп (рд╡ाрдд, рд╕ाрдо рдордЬ्рдЬा)*
*рдЧрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рд╢ोрде (рд╕ाрдо рдХрдл, рд╕ाрдо рдоेрдж, рд╕ाрдо рдоांрд╕, рдХрдл)*
*рд╕्рд╡рд░ рдЧुрд░ूрддा рдХрджाрдЪिрдд рдн्рд░ंрд╢ рд╕рджृрд╢ (рдЙрджाрди рд╡ाрдд)*
*рдХрджाрдЪिрдд рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдЕрдерд╡ा рдоुрдЦ рд╢ोрде (рд╕ाрдо рдХрдл)*
*рдХрджाрдЪिрдд рд╣्рд░рдж рдЧ्рд░рд╣ (рд╕ाрдо рд╡ाрдд)*
*рд╕्рд╡рднाрд╡ рдоें рдЕрд╕рд╣िрд╖्рдгुрддा (рд╡ाрдд)*
*2 рд╕्рдд्рд░िрдпों рдоें рдЕрдиिрдпрдоिрдд рдЖрд░्рддрд╡ (рд╕рдоाрди рд╡ाрдд)*

*рджोрд╖ - рд╡ाрдд (рдк्рд░ाрдг, рдЙрджाрди, рд╕рдоाрди, рдЕрдкाрди, рд╡्рдпाрди)*
*рдкिрдд्рдд (рдкाрдЪрдХ рдкिрдд्рдд рдХी рджुрд╖्рдЯि)*
*рдХрдл - (рдХ्рд▓ेрджрдХ, рдЕрд╡рд▓ंрдмрдХ рдФрд░ рдмोрдзрдХ)*
*рджूрд╖्рдп - рдоुрдЦ्рдпрдд: рд░рд╕ рдзाрддु рд╣ी рдХाрд░рдг рдоिрд▓рддा рд╣ै*
*рд╕्рд░ोрддрд╕ - рд░рд╕, рдоांрд╕, рдоेрдж рдФрд░ рдХрдИ рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдордЬ्рдЬा рд╡ाрд╣ी*
*рдЕрдЧ्рдиि - рдЬाрдард░ाрдЧ्рдиि рдФрд░ рдзाрдд्рд╡ाрдЧ्рдиि*
*рджुрд╖्рдЯि - рд╕ंрдЧ*
*рдЙрдж्рднрд╡ рд╕्рдерд▓ - рдЖрдоाрд╢्рдп*
*рдЕрдзिрд╖्рдаाрди - рдЧрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд╣िрдд рд╕рд░्рд╡ांрдЧ*

*рдоुрдЦ्рдпрдд: рдЗрди рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдЕрдЧ्рдиि рдХी рджुрд╖्рдЯि рдоिрд▓ी, рдХрдл рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдПрд╡ं рд╕ाрдо рд░рд╕ рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд╕े рдХрдл рдж्рд╡ाрд░ा рд╡ाрдд рдХा рдЖрд╡рд░рдг рд╣ी рдоिрд▓ा।*

*рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕ूрдд्рд░ - рдХрдл рдФрд░ рд╡ाрдд рд╢ीрдд рдЧुрдг рдЫोрдб़ рджे рддो рд╡िрдкрд░ीрдд рдЧुрдг рд╡ाрд▓े рд╣ै, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рдпрд╣ рдз्рдпाрди рд░рдЦा рдЧрдпा।*

*рдЖрдо рдкाрдЪрди рдХрд░ рдЕрдиुрд▓ोрдорди, рдоेрдз्рдп, рд╣्рд░рдж्рдп, рднेрджрди, рд╢ोрдердШ्рди, рдХрдг्рдард╢्рдЪ, рдоेрджрд╣рд░, рдХрдл рд╡ाрдд рд╢рдорди।*

*рдХांрдЪрдиाрд░ рдЫाрд▓ 5 gm (рдХрдл рдиाрд╢рдХ), рдд्рд░िрдХрдЯु рдЪूрд░्рдг 2 gm (рдкाрдЪрди рдПрд╡ं рд╡ाрдд рдХрдл рд╣рд░) рдФрд░ рд╢рд░рдкुंрдЦा 5gm(рдХрдлрдШ्рди рдФрд░ рд╕्рд░ोрддो рд╢ोрдзрдХ) рдХ्рд╡ाрде рдмрдиाрдХрд░ рдк्рд░ाрдд: рд╕ांрдп।*
*рдХांрдЪрдиाрд░ рдЧुрдЧ्рдЧрд▓ु (рд╡ाрдд рдХрдл рдиाрд╢рдХ) 2 рд╕े 3 рд╡рдЯी 3 рдмाрд░*
*рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╡рд░्рдзिрдиी рд╡рдЯी (рджीрдкрди,рд╕्рд░ोрддो рд╢ोрдзрдХ, рд╣्рд░рдж्рдп, рд╢ोрде рдФрд░ рдоेрдж рд╣рд░) 2 рдЧोрд▓ी 3 рдмाрд░*
*рдкुрдирд░्рдирд╡ा рдоंрдбूрд░ (рдХрдл,рд╡ाрдд рдФрд░ рд╢ोрде рд╣рд░) 2-2 рдЧोрд▓ी 2 рдмाрд░*
*рд╕ंрдЬीрд╡рдиी рд╡рдЯी- рд╡рдд्рд╕рдиाрдн рд░рд╣िрдд рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ै рд╣рдо, рдХ्рдпोंрдХि рдХрдИ рдмाрд░ рд╡рдд्рд╕рдиाрдн рдХुрдЫ рд░ोрдЧिрдпों рдоे palpitation рдХрд░ рджेрддा рд╣ै (рдЖрдо рджोрд╖рд╣рд░ рдкाрдЪрди, рдХрдл-рд╡ाрдд рд╣рд░) 300 mg рдХी 2-2 рдЧोрд▓ी 2 рдмाрд░।*
*2 рд░ोрдЧिрдпों рдХो рд╕ांрдп рдХाрд▓ рдЧुрдб़ 10 gm рдФрд░ рд╣рд░ीрддрдХी рдЪूрд░्рдг (рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХे рд▓िрдпे рдмрд▓्рдп, рд╢ोрдердШ्рди, рдЧрд▓рд░ोрдЧ, рд╕्рд╡рд░рднंрдЧ, рдЕрдиुрд▓ोрдорди) 5 gm рд╕ांрдпрдХाрд▓ рднोрдЬрди рд╕े 1-2 рдШंрдЯा рдкूрд░्рд╡ рдФрд░ рджो рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдХुрдЯрдХी рдЪूрд░्рдг (рдХрдлрд╣рд░, рд╣्рд░рдж्рдп, рднेрджрди, рд╕ंрд╕्рд░рди) 2-3 gm рджिрдпा рдЧрдпा।*
*рдмीрдЪ рдоें рд╡рд░ूрдгाрджि рдХ्рд╡ाрде (рдоूрдд्рд░рд▓ рдПрд╡ं рд╢ोрде рд╣рд░) рднी рдХрднी рджिрдпा рдЧрдпा।*
*3 рд░ोрдЧिрдпों рдХो рдм्рд░ाрд╣рдоी рд╡рдЯी рдмुрдж्рдзि рд╡рд░्рдзрдХ 1-2 рдЧोрд▓ी 2 рдмाрд░।*
*2 рджेрд╕ी рддांрдмूрд▓ рд╕्рд╡рд░рд╕ рдк्рд░ाрдд: рдЦाрд▓ी рдкेрдЯ рдеोрдб़ा рд╕ा рдХाрд▓ा рдирдордХ рдФрд░ рдордзु рдоिрд▓ा рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।*

*investigations report рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░рд╣ी ...*

Patient 1 — 
1/5/18———-------13/6/18—
TSH— 9.04 ———4.81——-
              ( 49/yrs/female)

Patient 2—15/5/18——14/6/18—-
TSH————6.54———4.75—-
                (45/yrs/male)

Patient 3 -
18/4/18----11/6/18... 25/6/18
TSH-71.87 -- 150     45.78
(32/yrs/female) on thyronorm 25 mcg.

Patient 4 —
19/3/18—......29/5/18—
TSH 6.14 ———......0.03

ЁЯСЗЁЯП┐ЁЯСЗЁЯП┐ЁЯСЗЁЯП┐
Patient 1
Before Treatment


After Treatment







Patient 2
Before Treatment



























After Treatment

Patient 3
Before treatment 1































After Treatment              (Medication continued)


























Patient 4
Before Treatment




























After Treatment








































************************************************************************************************************************

Above case presentation & discussion held in 'Kaysampraday" a Famous WhatsApp group  of  well known Vaidyas from all over the India. 


************************************************************
************************************************************


                                                        Presented by





















Vaidyaraj Subhash Sharma
MD (Kaya-chikitsa)
New Delhi, India
M:+91 9811122501















Reviewed & uploaded by


Dr.Surendra A. Soni


M.D., PhD (KC)
Associate Professor
Dept. of Kaya-chikitsa
Govt. Ayurveda College
Vadodara Gujarat, India.
Email: surendraasoni@gmail.com
Mobile No. +91 9408441150

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

CLINICAL AYURVEDA PART-15: Case presentation- рд╡िрд╢рдж рдЧुрдг - рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рдПрд╡ं рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк by Vaidyaraja Subhash Sharma

[12/14, 7:09 PM] Vaidyaraj Subhash Sharma: CLINICAL AYURVEDA PART-15 *case presentation-  рд╡िрд╢рдж рдЧुрдг - рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рдПрд╡ं рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें ENLARGEMENT OF PROSTATE & PSA рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд╕ाрде ....* *рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢рдж рдХी рдиिрд░ूрдХ्рддि рдПрд╡ं рдкрд░िрднाрд╖ा рджेрдЦें рддो рдкृрдердо рджृрд╖्рдЯि рдоें рд╣ी рдЗрд╕рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рдХिрддрдиा рдЕрдзिрдХ рд╣ै рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, 'рд╢рддрд▓ृ рд╢ाрддрдиे' рдзाрддु рдоें рдЯрдХ् рдк्рд░рдд्рдпрдп рд╕े рд╡िрд╕рд░्рдЧ рдкूрд░्рд╡рдХ рд╡िрд╢рдж рд╢рдм्рдж рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╢ुрдж्рдз рдмрдиा рджेрдиा рдФрд░ рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░ рджेрдиा рд╣ै।* *рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдХी рд╣ेрдоाрдж्рд░ि рдЯीрдХा рдоें рдЗрд╕े 'рд╢ुрдЪि рд╡िрдорд▓ी рддु рд╡िрд╢рдж рд╡िрд╢ेрд╖ौ рдЕрджृрд╖्рдЯाрдиा рд╣ि рдорд▓ाрдиां рдХ्рд╖ाрд▓рдиे рд╢рдХ्рддिं рд╢ुрдЪिрдд्рд╡ं рджृрд╖्рдЯाрдиां рд╡िрдорд▓рдд्рд╡' рд▓िрдЦा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рдЬो рдж्рд░рд╡्рдп рд╢рд░ीрд░ рдоें рджोрд╖, рдзाрддु рдПрд╡ं рдорд▓ों рдХा рд╢ुрдж्рдзिрдХрд░рдг рдХрд░ рдХे рдЙрди्рд╣े рд╡िрдорд▓рдд्рд╡ рдЕрд░्рдеाрдд рд╢ुрдж्рдз, рдиिрд░्рдорд▓ рдПрд╡ं рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рд╕рджृрд╢ рдмрдиा рджे рдЙрд╕े рд╡िрд╢рдж рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।* *'рдкिрдЪ्рдЫिрд▓ो рдЬीрд╡рдиो рдмрд▓्рдпः рд╕рди्рдзाрдиः рд╢्рд▓ेрд╖्рдорд▓ो рдЧुрд░ुः, рд╡िрд╢рджो рд╡िрдкрд░ीрддोрд╜рд╕्рдоाрдд् рдХ्рд▓ेрджाрдЪूрд╖рдгрд░ोрдкрдгः'  рд╕ु рд╕ू 46/517  рдпрд╣ां рдЖрдЪाрд░्рдп рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдЗрд╕े рдкिрдЪ्рдЫिрд▓ рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдХрд░्рдо рд╡ाрд▓ा рдЕрд░्рдеाрдд рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕े рдХ्рд▓ेрдж рдХा рд╢ोрд╖рдг рдХрд░ рдиिрд░्рдорд▓ рдмрдиाрддा рд╣ै рдФрд░ рд░ोрдкрдг рдХрд░्рдо рднी рдХрд░рддा рд╣ै।рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдоें ...

Case presentation: рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ {Non Alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD)} by Vaidyaraja Subhash Sharma

*Case-presentation*  - рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░-  Non-Alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD) progressing to Compensated Cirrhosis * -------------------- *Vaidyaraja Subhash Sharma, MD (kaya chikitsa, jamnagar - 1985)* --------------- *Chapter -1* *рдоाрдзрд╡ рдиिрджाрди рдХा рдХाрд▓ 1200 рд╕े 1400 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рддрдХ рдоाрдиा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдоें рдЙрджрд░ рд░ोрдЧों рдоें рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд▓рдХ्рд╖рдгों рд╕рд╣िрдд рд╣ै। рддрдм рддो liver fibroscan рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдирд╣ीं рдеी।рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЖрдЪाрд░्рдп рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЧंрднीрд░ рд╡्рдпाрдзिрдпों рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд╕рдЯीрдХ рдиिрджाрди рдПрд╡ं рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХрд░рддे рдеे ! рдЖрдЬ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ेंрдЧे рдЪिрдХिрдд्рд╕ोрдкрдпोрдЧी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рд░ोрдЧ рдкрд░ рд╡рд░्рдгिрдд рд╕ूрдд्рд░ों рдХी clinical applications...* *1- рдЬ्рдЮाрдиेрди्рдж्рд░िрдпों рдПрд╡ं рдХрд░्рдоेрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рд╕рдорд░्рде рдПрд╡ं рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдХрд░ рдиिрджाрди рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ।* *2- рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ рдХी рдд्рд░िрд╡िрдз рдкрд░ीрдХ्рд╖ा* *3- a- рджрд╢рд╡िрдз рдкрд░ीрдХ्рд╖ा*      *b- рдд्рд░िрд╡िрдз рдк्рд░рдоाрдг рдФрд░ рдпुрдХ्рддि* *4- рдЬैрд╕े рд╕рднी рдж्рд░рд╡्рдп рдкंрдЪрднौрддिрдХ рд╣ैं рддो рд░ोрдЧ рднी рдкंрдЪрднौрддिрдХ рд╣ै, рдЗрд╕рдХी рдкंрдЪрднौрддिрдХрддा।* *5- рд░ोрдЧी рдХे рдиा рдмрддाрдиे рдкрд░ рднी рдЪिрди्рд╣ों рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕рдХा рдпा рдЕрди्рдп рд░ोрдЧों рдХा рднी рдиिрд░्рдгрдп рдХрд░рдиा।* *6- рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ рдХे рджोрд╖-рджूрд╖्рдп-рд╕्рд░ोрддрд╕-рд╕्рд░ोрддोрджुрд╖्рдЯि-рдЕрдЧ्...

WDS 68: Pandu and use of Gomutra (Cow's Urine) by Prof. Ramakant Sharma 'Chulet', Dr. D. C. Katoch, Vaidya Raghuram Bhatta, Dr. Pawan Madaan, Prof. Mamata Bhagwat, Dr. Ravikant Prajapati, Vd. Rangaprasad Bhat, Vd. Pratibha Navani, Dr. Kapil Kapoor, Dr. Ashwini Kumar Sood, Prof. D. N. Pandey & others.

[4/11, 20:00] Vd Saraswati Sharma:  Pranaams to all the learned vaidyas !  Request you all to kindly clarify a doubt.  How gomutra helps in pandu ?  In what type of pandu and in what stage of pandu....? If we correlate with allopathy what types of anaemia respond to gomutra and in what dosage.  What is the mode of action of gomutra wrt pandu ? [4/11, 20:54] Vd Saraswati Sharma:  Not just this, there are many pandu yogas where gomutra is one of the ingredients or used for bhavana or as sahapana. My doubt is about it's mode of action and stage of the disease where gomutra has to be advised. [4/11, 20:55] Vd Saraswati Sharma:  Gomutra is commonly used in sotha. So should we prefer it when anaemia has advanced to oedema stage or earlier too ? [4/11, 20:58] Vd Saraswati Sharma:  Gomutra alone is being advised now a days for various reasons. So if we want to let our patients who already are consuming gomutra,  ...