Skip to main content

Case-presentation: 'Hypothyroidism' by Vaidya Subhash Sharma

*Case study-*

*рдЕрдЧ्рдиि рд╡िрдХृрддि рдЬрди्рдп рдХрдлाрд╡ृрдд рд╡ाрдд рдПрд╡ं hypothyroidism*

*рд╡िрдХाрд░рдиाрдордХुрд╢рд▓ो рдиा рдЬिрд╣ीрдпाрдд् рдХрджाрдЪрди, рди рд╣ि рд╕рд░्рд╡рд╡िрдХाрд░ाрдгां рдиाрдоोрд╜рд╕्рддि рдз्рд░ुрд╡ा рд╕्рдеिрддि:।*
*рд╕ рдПрд╡ рдХुрдкिрддो рджोрд╖: рд╕рдоुрдд्рдеाрди рд╡िрд╢ेрд╖рдд:, рд╕्рдеाрдиाрди्рддрд░рдЧрддैрд╢्рдЪैрд╡ рдЬрдирдпрдд्рдпाрдордпाрди् рдмрд╣ूрди।। 

рдЪ рд╕ू 18/44*

*рдЕрд░्рдеाрдд рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдпрджि рд░ोрдЧ рдХा рдиाрдо рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдиा рдХрд░ рд╕рдХे рддो рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рд╕े рд▓рдЬ्рдЬिрдд рдирд╣ी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдХ्рдпोंрдХि рд╕рднी рд░ोрдЧों рдХा рдиाрдо рдиिрд░्рдзाрд░рдг рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ी, рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╡рд╣ी рдХुрдкिрдд рджोрд╖ рд╕्рдеाрди рднेрдж рд╕े рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЧों рдХो рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддा рд╣ै।*

*Hypothyroidism рдкрд░ group рдоें рдкрд╣рд▓े рдмрд╣ुрдд рдЪрд░्рдЪा рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै, april 2018 рд╕े june 2018 рдХे рдмीрдЪ рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЧिрдпों рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рд╕े 4 рд░ोрдЧिрдпों рдХा рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрд╡рд░рдг рдпрд╣ां present рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдЬिрдирдоें increased TSH рдХे рд╕ाрде рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоिрд╢्рд░िрдд рд▓рдХ्рд╖рдг рдоिрд▓े। рдЗрдирдоें 3 female рдФрд░ 1 male рд╣ै।*
*рдЗрдирдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ patient рдЬिрд╕рдХा TSH 150 рдеा thyronorm 25 mcg рд▓े рд░рд╣ी рдеी, рдмाрдХी рд░ोрдЧिрдпों  рдХेрд╡рд▓ рд╣рдоाрд░ी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдкрд░ рд╣ी рдЖрд╢्рд░िрдд рдеे।*

*рд▓рдХ्рд╖рдг - *(рд╕ाрдо рд╡ाрдд, рдХрдл)*
*рдЖрдз्рдоाрди (рд╡ाрдд)*
*рдЕрдирд╡рд╕्рдеिрдд рдЪिрдд्рдд рдПрд╡ं рдЪिрдд्рдд рдн्рд░рдо (рд╡ाрдд)*
*рдЧौрд░рд╡, рдЕंрдЧрдорд░्рдж - (рд╕ाрдо рд╡ाрдд, рд╕ाрдо рд░рд╕, рдХрдл, рдоांрд╕, рдоेрдж; рдЪ.рдЪि.28)*
*рджौрд░्рдмрд▓्рдп рдПрд╡ं рдЕंрдЧ рдЧ्рд░рд╣ (рд╕ाрдо рд░рд╕, рдоेрдж рдЧрдд рд╡ाрдд)*
*calf pain (рд╕ाрдо рд╡ाрдд, рдоांрд╕ рдзाрддु)*
*рд╕्рдеौрд▓्рдп - рдоेрджो рд╡ृрдж्рдзि (рд╕ाрдо рдоेрдж, рдоेрджोрдЧрдд рдХрдл)*
*рд╡िрдмंрдз - (рд╕ाрдо рд╡ाрдд рдЕ.рд╕ं рд╕ू.,рдкрдХ्рд╡ाрд╢्рдп рдЧрдд рд╡ाрдд)*
*рдЕрд╡рд╕ाрдж (рд╕ाрдо рд░рд╕,рдХрдл)*
*рдХрджाрдЪिрдд рд╕्рдорд░рдг рд╢рдХ्рддि рджौрд░्рдмрд▓्рдп (рд╡ाрдд, рд╕ाрдо рдордЬ्рдЬा)*
*рдЧрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рд╢ोрде (рд╕ाрдо рдХрдл, рд╕ाрдо рдоेрдж, рд╕ाрдо рдоांрд╕, рдХрдл)*
*рд╕्рд╡рд░ рдЧुрд░ूрддा рдХрджाрдЪिрдд рдн्рд░ंрд╢ рд╕рджृрд╢ (рдЙрджाрди рд╡ाрдд)*
*рдХрджाрдЪिрдд рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдЕрдерд╡ा рдоुрдЦ рд╢ोрде (рд╕ाрдо рдХрдл)*
*рдХрджाрдЪिрдд рд╣्рд░рдж рдЧ्рд░рд╣ (рд╕ाрдо рд╡ाрдд)*
*рд╕्рд╡рднाрд╡ рдоें рдЕрд╕рд╣िрд╖्рдгुрддा (рд╡ाрдд)*
*2 рд╕्рдд्рд░िрдпों рдоें рдЕрдиिрдпрдоिрдд рдЖрд░्рддрд╡ (рд╕рдоाрди рд╡ाрдд)*

*рджोрд╖ - рд╡ाрдд (рдк्рд░ाрдг, рдЙрджाрди, рд╕рдоाрди, рдЕрдкाрди, рд╡्рдпाрди)*
*рдкिрдд्рдд (рдкाрдЪрдХ рдкिрдд्рдд рдХी рджुрд╖्рдЯि)*
*рдХрдл - (рдХ्рд▓ेрджрдХ, рдЕрд╡рд▓ंрдмрдХ рдФрд░ рдмोрдзрдХ)*
*рджूрд╖्рдп - рдоुрдЦ्рдпрдд: рд░рд╕ рдзाрддु рд╣ी рдХाрд░рдг рдоिрд▓рддा рд╣ै*
*рд╕्рд░ोрддрд╕ - рд░рд╕, рдоांрд╕, рдоेрдж рдФрд░ рдХрдИ рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдордЬ्рдЬा рд╡ाрд╣ी*
*рдЕрдЧ्рдиि - рдЬाрдард░ाрдЧ्рдиि рдФрд░ рдзाрдд्рд╡ाрдЧ्рдиि*
*рджुрд╖्рдЯि - рд╕ंрдЧ*
*рдЙрдж्рднрд╡ рд╕्рдерд▓ - рдЖрдоाрд╢्рдп*
*рдЕрдзिрд╖्рдаाрди - рдЧрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд╣िрдд рд╕рд░्рд╡ांрдЧ*

*рдоुрдЦ्рдпрдд: рдЗрди рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдЕрдЧ्рдиि рдХी рджुрд╖्рдЯि рдоिрд▓ी, рдХрдл рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдПрд╡ं рд╕ाрдо рд░рд╕ рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд╕े рдХрдл рдж्рд╡ाрд░ा рд╡ाрдд рдХा рдЖрд╡рд░рдг рд╣ी рдоिрд▓ा।*

*рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕ूрдд्рд░ - рдХрдл рдФрд░ рд╡ाрдд рд╢ीрдд рдЧुрдг рдЫोрдб़ рджे рддो рд╡िрдкрд░ीрдд рдЧुрдг рд╡ाрд▓े рд╣ै, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рдпрд╣ рдз्рдпाрди рд░рдЦा рдЧрдпा।*

*рдЖрдо рдкाрдЪрди рдХрд░ рдЕрдиुрд▓ोрдорди, рдоेрдз्рдп, рд╣्рд░рдж्рдп, рднेрджрди, рд╢ोрдердШ्рди, рдХрдг्рдард╢्рдЪ, рдоेрджрд╣рд░, рдХрдл рд╡ाрдд рд╢рдорди।*

*рдХांрдЪрдиाрд░ рдЫाрд▓ 5 gm (рдХрдл рдиाрд╢рдХ), рдд्рд░िрдХрдЯु рдЪूрд░्рдг 2 gm (рдкाрдЪрди рдПрд╡ं рд╡ाрдд рдХрдл рд╣рд░) рдФрд░ рд╢рд░рдкुंрдЦा 5gm(рдХрдлрдШ्рди рдФрд░ рд╕्рд░ोрддो рд╢ोрдзрдХ) рдХ्рд╡ाрде рдмрдиाрдХрд░ рдк्рд░ाрдд: рд╕ांрдп।*
*рдХांрдЪрдиाрд░ рдЧुрдЧ्рдЧрд▓ु (рд╡ाрдд рдХрдл рдиाрд╢рдХ) 2 рд╕े 3 рд╡рдЯी 3 рдмाрд░*
*рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╡рд░्рдзिрдиी рд╡рдЯी (рджीрдкрди,рд╕्рд░ोрддो рд╢ोрдзрдХ, рд╣्рд░рдж्рдп, рд╢ोрде рдФрд░ рдоेрдж рд╣рд░) 2 рдЧोрд▓ी 3 рдмाрд░*
*рдкुрдирд░्рдирд╡ा рдоंрдбूрд░ (рдХрдл,рд╡ाрдд рдФрд░ рд╢ोрде рд╣рд░) 2-2 рдЧोрд▓ी 2 рдмाрд░*
*рд╕ंрдЬीрд╡рдиी рд╡рдЯी- рд╡рдд्рд╕рдиाрдн рд░рд╣िрдд рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ै рд╣рдо, рдХ्рдпोंрдХि рдХрдИ рдмाрд░ рд╡рдд्рд╕рдиाрдн рдХुрдЫ рд░ोрдЧिрдпों рдоे palpitation рдХрд░ рджेрддा рд╣ै (рдЖрдо рджोрд╖рд╣рд░ рдкाрдЪрди, рдХрдл-рд╡ाрдд рд╣рд░) 300 mg рдХी 2-2 рдЧोрд▓ी 2 рдмाрд░।*
*2 рд░ोрдЧिрдпों рдХो рд╕ांрдп рдХाрд▓ рдЧुрдб़ 10 gm рдФрд░ рд╣рд░ीрддрдХी рдЪूрд░्рдг (рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХे рд▓िрдпे рдмрд▓्рдп, рд╢ोрдердШ्рди, рдЧрд▓рд░ोрдЧ, рд╕्рд╡рд░рднंрдЧ, рдЕрдиुрд▓ोрдорди) 5 gm рд╕ांрдпрдХाрд▓ рднोрдЬрди рд╕े 1-2 рдШंрдЯा рдкूрд░्рд╡ рдФрд░ рджो рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдХुрдЯрдХी рдЪूрд░्рдг (рдХрдлрд╣рд░, рд╣्рд░рдж्рдп, рднेрджрди, рд╕ंрд╕्рд░рди) 2-3 gm рджिрдпा рдЧрдпा।*
*рдмीрдЪ рдоें рд╡рд░ूрдгाрджि рдХ्рд╡ाрде (рдоूрдд्рд░рд▓ рдПрд╡ं рд╢ोрде рд╣рд░) рднी рдХрднी рджिрдпा рдЧрдпा।*
*3 рд░ोрдЧिрдпों рдХो рдм्рд░ाрд╣рдоी рд╡рдЯी рдмुрдж्рдзि рд╡рд░्рдзрдХ 1-2 рдЧोрд▓ी 2 рдмाрд░।*
*2 рджेрд╕ी рддांрдмूрд▓ рд╕्рд╡рд░рд╕ рдк्рд░ाрдд: рдЦाрд▓ी рдкेрдЯ рдеोрдб़ा рд╕ा рдХाрд▓ा рдирдордХ рдФрд░ рдордзु рдоिрд▓ा рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।*

*investigations report рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░рд╣ी ...*

Patient 1 — 
1/5/18———-------13/6/18—
TSH— 9.04 ———4.81——-
              ( 49/yrs/female)

Patient 2—15/5/18——14/6/18—-
TSH————6.54———4.75—-
                (45/yrs/male)

Patient 3 -
18/4/18----11/6/18... 25/6/18
TSH-71.87 -- 150     45.78
(32/yrs/female) on thyronorm 25 mcg.

Patient 4 —
19/3/18—......29/5/18—
TSH 6.14 ———......0.03

ЁЯСЗЁЯП┐ЁЯСЗЁЯП┐ЁЯСЗЁЯП┐
Patient 1
Before Treatment


After Treatment







Patient 2
Before Treatment



























After Treatment

Patient 3
Before treatment 1































After Treatment              (Medication continued)


























Patient 4
Before Treatment




























After Treatment








































************************************************************************************************************************

Above case presentation & discussion held in 'Kaysampraday" a Famous WhatsApp group  of  well known Vaidyas from all over the India. 


************************************************************
************************************************************


                                                        Presented by





















Vaidyaraj Subhash Sharma
MD (Kaya-chikitsa)
New Delhi, India
M:+91 9811122501















Reviewed & uploaded by


Dr.Surendra A. Soni


M.D., PhD (KC)
Associate Professor
Dept. of Kaya-chikitsa
Govt. Ayurveda College
Vadodara Gujarat, India.
Email: surendraasoni@gmail.com
Mobile No. +91 9408441150

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

CLINICAL AYURVEDA PART-15: Case presentation- рд╡िрд╢рдж рдЧुрдг - рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рдПрд╡ं рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк by Vaidyaraja Subhash Sharma

[12/14, 7:09 PM] Vaidyaraj Subhash Sharma: CLINICAL AYURVEDA PART-15 *case presentation-  рд╡िрд╢рдж рдЧुрдг - рд╕ैрдж्рдзाрди्рддिрдХ рдПрд╡ं рдк्рд░ाрдпोрдЧिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоें ENLARGEMENT OF PROSTATE & PSA рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд╕ाрде ....* *рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢рдж рдХी рдиिрд░ूрдХ्рддि рдПрд╡ं рдкрд░िрднाрд╖ा рджेрдЦें рддो рдкृрдердо рджृрд╖्рдЯि рдоें рд╣ी рдЗрд╕рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рдХिрддрдиा рдЕрдзिрдХ рд╣ै рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, 'рд╢рддрд▓ृ рд╢ाрддрдиे' рдзाрддु рдоें рдЯрдХ् рдк्рд░рдд्рдпрдп рд╕े рд╡िрд╕рд░्рдЧ рдкूрд░्рд╡рдХ рд╡िрд╢рдж рд╢рдм्рдж рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЕрднिрдк्рд░ाрдп рд╢ुрдж्рдз рдмрдиा рджेрдиा рдФрд░ рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░ рджेрдиा рд╣ै।* *рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдХी рд╣ेрдоाрдж्рд░ि рдЯीрдХा рдоें рдЗрд╕े 'рд╢ुрдЪि рд╡िрдорд▓ी рддु рд╡िрд╢рдж рд╡िрд╢ेрд╖ौ рдЕрджृрд╖्рдЯाрдиा рд╣ि рдорд▓ाрдиां рдХ्рд╖ाрд▓рдиे рд╢рдХ्рддिं рд╢ुрдЪिрдд्рд╡ं рджृрд╖्рдЯाрдиां рд╡िрдорд▓рдд्рд╡' рд▓िрдЦा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рдЬो рдж्рд░рд╡्рдп рд╢рд░ीрд░ рдоें рджोрд╖, рдзाрддु рдПрд╡ं рдорд▓ों рдХा рд╢ुрдж्рдзिрдХрд░рдг рдХрд░ рдХे рдЙрди्рд╣े рд╡िрдорд▓рдд्рд╡ рдЕрд░्рдеाрдд рд╢ुрдж्рдз, рдиिрд░्рдорд▓ рдПрд╡ं рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рд╕рджृрд╢ рдмрдиा рджे рдЙрд╕े рд╡िрд╢рдж рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै।* *'рдкिрдЪ्рдЫिрд▓ो рдЬीрд╡рдиो рдмрд▓्рдпः рд╕рди्рдзाрдиः рд╢्рд▓ेрд╖्рдорд▓ो рдЧुрд░ुः, рд╡िрд╢рджो рд╡िрдкрд░ीрддोрд╜рд╕्рдоाрдд् рдХ्рд▓ेрджाрдЪूрд╖рдгрд░ोрдкрдгः'  рд╕ु рд╕ू 46/517  рдпрд╣ां рдЖрдЪाрд░्рдп рд╕ुрд╢्рд░ुрдд рдЗрд╕े рдкिрдЪ्рдЫिрд▓ рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдХрд░्рдо рд╡ाрд▓ा рдЕрд░्рдеाрдд рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕े рдХ्рд▓ेрдж рдХा рд╢ोрд╖рдг рдХрд░ рдиिрд░्рдорд▓ рдмрдиाрддा рд╣ै рдФрд░ рд░ोрдкрдг рдХрд░्рдо рднी рдХрд░рддा рд╣ै।рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдоें ...

Case presentation: рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ {Non Alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD)} by Vaidyaraja Subhash Sharma

*Case-presentation*  - рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░-  Non-Alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD) progressing to Compensated Cirrhosis * -------------------- *Vaidyaraja Subhash Sharma, MD (kaya chikitsa, jamnagar - 1985)* --------------- *Chapter -1* *рдоाрдзрд╡ рдиिрджाрди рдХा рдХाрд▓ 1200 рд╕े 1400 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рддрдХ рдоाрдиा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдоें рдЙрджрд░ рд░ोрдЧों рдоें рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд▓рдХ्рд╖рдгों рд╕рд╣िрдд рд╣ै। рддрдм рддो liver fibroscan рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдирд╣ीं рдеी।рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЖрдЪाрд░्рдп рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЧंрднीрд░ рд╡्рдпाрдзिрдпों рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд╕рдЯीрдХ рдиिрджाрди рдПрд╡ं рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдХрд░рддे рдеे ! рдЖрдЬ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ेंрдЧे рдЪिрдХिрдд्рд╕ोрдкрдпोрдЧी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдоें рдЗрд╕ рд░ोрдЧ рдкрд░ рд╡рд░्рдгिрдд рд╕ूрдд्рд░ों рдХी clinical applications...* *1- рдЬ्рдЮाрдиेрди्рдж्рд░िрдпों рдПрд╡ं рдХрд░्рдоेрди्рдж्рд░िрдпों рдХो рд╕рдорд░्рде рдПрд╡ं рд╕рдХ्рд╖рдо рдмрдиाрдХрд░ рдиिрджाрди рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ।* *2- рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ рдХी рдд्рд░िрд╡िрдз рдкрд░ीрдХ्рд╖ा* *3- a- рджрд╢рд╡िрдз рдкрд░ीрдХ्рд╖ा*      *b- рдд्рд░िрд╡िрдз рдк्рд░рдоाрдг рдФрд░ рдпुрдХ्рддि* *4- рдЬैрд╕े рд╕рднी рдж्рд░рд╡्рдп рдкंрдЪрднौрддिрдХ рд╣ैं рддो рд░ोрдЧ рднी рдкंрдЪрднौрддिрдХ рд╣ै, рдЗрд╕рдХी рдкंрдЪрднौрддिрдХрддा।* *5- рд░ोрдЧी рдХे рдиा рдмрддाрдиे рдкрд░ рднी рдЪिрди्рд╣ों рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕рдХा рдпा рдЕрди्рдп рд░ोрдЧों рдХा рднी рдиिрд░्рдгрдп рдХрд░рдиा।* *6- рдпрдХृрдж्рджाрд▓्рдпुрджрд░ рдХे рджोрд╖-рджूрд╖्рдп-рд╕्рд░ोрддрд╕-рд╕्рд░ोрддोрджुрд╖्рдЯि-рдЕрдЧ्...

An effort to analyze & differentiate ‘Avastha-pak’ and ‘Nishtha-pak’.

  An effort to analyze & differentiate ‘Avastha-pak’ and ‘Nishtha-pak’ S. No. Bhedakatva Avastha-pak (Koshtha) Nishtha-pak (Shakha & Marm-asthi-sandhi) 1. Definition No clear textual definition quoted but as per the context it may be…. “The sequential stages of digestion of ingested food in alimentary canal (Mahasrotas) is known as ‘Avasthas-pak’ where functional secretary state of Kapha & Pitta (Dosha-roopa) actively participating in co-ordination with Vatadosha resulting the formation of Dhaturoopa Doshas & ‘Aahar-kitta’ after the completion.” рдЙрдХ्рддं рд╣ि рддंрдд्рд░ांрддрд░े–“рдордзुрд░ो рд╣्рд░ुрдж्рдпाрджूрд░्рдз्рд╡ं рд░рд╕ः рдХोрд╖्рдаे рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрддः (рдЪ. рдж.) рдЕрд╡рд╕्рдеाрдкाрдХाрдд्‌ рдХрдл-рдкिрдд्рддрдпोрд░्рд╡ृрдж्рдзिः (рдЪ.рдж.) No clear textual definition quoted but as per the context it may be…. “The sequential stage of nutrition/formation of Rasadi saptadhatu, upadhatus & dhatu-malas etc in presence of Rasagni onwar...