Skip to main content

Case-presentation: 'Hypothyroidism' by Vaidya Subhash Sharma

*Case study-*

*рдЕрдЧ्рдиि рд╡िрдХृрддि рдЬрди्рдп рдХрдлाрд╡ृрдд рд╡ाрдд рдПрд╡ं hypothyroidism*

*рд╡िрдХाрд░рдиाрдордХुрд╢рд▓ो рдиा рдЬिрд╣ीрдпाрдд् рдХрджाрдЪрди, рди рд╣ि рд╕рд░्рд╡рд╡िрдХाрд░ाрдгां рдиाрдоोрд╜рд╕्рддि рдз्рд░ुрд╡ा рд╕्рдеिрддि:।*
*рд╕ рдПрд╡ рдХुрдкिрддो рджोрд╖: рд╕рдоुрдд्рдеाрди рд╡िрд╢ेрд╖рдд:, рд╕्рдеाрдиाрди्рддрд░рдЧрддैрд╢्рдЪैрд╡ рдЬрдирдпрдд्рдпाрдордпाрди् рдмрд╣ूрди।। 

рдЪ рд╕ू 18/44*

*рдЕрд░्рдеाрдд рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдпрджि рд░ोрдЧ рдХा рдиाрдо рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдиा рдХрд░ рд╕рдХे рддो рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рд╕े рд▓рдЬ्рдЬिрдд рдирд╣ी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдпे рдХ्рдпोंрдХि рд╕рднी рд░ोрдЧों рдХा рдиाрдо рдиिрд░्рдзाрд░рдг рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ी, рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рд╡рд╣ी рдХुрдкिрдд рджोрд╖ рд╕्рдеाрди рднेрдж рд╕े рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЧों рдХो рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддा рд╣ै।*

*Hypothyroidism рдкрд░ group рдоें рдкрд╣рд▓े рдмрд╣ुрдд рдЪрд░्рдЪा рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै, april 2018 рд╕े june 2018 рдХे рдмीрдЪ рдЕрдиेрдХ рд░ोрдЧिрдпों рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рд╕े 4 рд░ोрдЧिрдпों рдХा рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╡िрд╡рд░рдг рдпрд╣ां present рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै рдЬिрдирдоें increased TSH рдХे рд╕ाрде рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдоिрд╢्рд░िрдд рд▓рдХ्рд╖рдг рдоिрд▓े। рдЗрдирдоें 3 female рдФрд░ 1 male рд╣ै।*
*рдЗрдирдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ patient рдЬिрд╕рдХा TSH 150 рдеा thyronorm 25 mcg рд▓े рд░рд╣ी рдеी, рдмाрдХी рд░ोрдЧिрдпों  рдХेрд╡рд▓ рд╣рдоाрд░ी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдкрд░ рд╣ी рдЖрд╢्рд░िрдд рдеे।*

*рд▓рдХ्рд╖рдг - *(рд╕ाрдо рд╡ाрдд, рдХрдл)*
*рдЖрдз्рдоाрди (рд╡ाрдд)*
*рдЕрдирд╡рд╕्рдеिрдд рдЪिрдд्рдд рдПрд╡ं рдЪिрдд्рдд рдн्рд░рдо (рд╡ाрдд)*
*рдЧौрд░рд╡, рдЕंрдЧрдорд░्рдж - (рд╕ाрдо рд╡ाрдд, рд╕ाрдо рд░рд╕, рдХрдл, рдоांрд╕, рдоेрдж; рдЪ.рдЪि.28)*
*рджौрд░्рдмрд▓्рдп рдПрд╡ं рдЕंрдЧ рдЧ्рд░рд╣ (рд╕ाрдо рд░рд╕, рдоेрдж рдЧрдд рд╡ाрдд)*
*calf pain (рд╕ाрдо рд╡ाрдд, рдоांрд╕ рдзाрддु)*
*рд╕्рдеौрд▓्рдп - рдоेрджो рд╡ृрдж्рдзि (рд╕ाрдо рдоेрдж, рдоेрджोрдЧрдд рдХрдл)*
*рд╡िрдмंрдз - (рд╕ाрдо рд╡ाрдд рдЕ.рд╕ं рд╕ू.,рдкрдХ्рд╡ाрд╢्рдп рдЧрдд рд╡ाрдд)*
*рдЕрд╡рд╕ाрдж (рд╕ाрдо рд░рд╕,рдХрдл)*
*рдХрджाрдЪिрдд рд╕्рдорд░рдг рд╢рдХ्рддि рджौрд░्рдмрд▓्рдп (рд╡ाрдд, рд╕ाрдо рдордЬ्рдЬा)*
*рдЧрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рд╢ोрде (рд╕ाрдо рдХрдл, рд╕ाрдо рдоेрдж, рд╕ाрдо рдоांрд╕, рдХрдл)*
*рд╕्рд╡рд░ рдЧुрд░ूрддा рдХрджाрдЪिрдд рдн्рд░ंрд╢ рд╕рджृрд╢ (рдЙрджाрди рд╡ाрдд)*
*рдХрджाрдЪिрдд рд╕рд░्рд╡ांрдЧ рдЕрдерд╡ा рдоुрдЦ рд╢ोрде (рд╕ाрдо рдХрдл)*
*рдХрджाрдЪिрдд рд╣्рд░рдж рдЧ्рд░рд╣ (рд╕ाрдо рд╡ाрдд)*
*рд╕्рд╡рднाрд╡ рдоें рдЕрд╕рд╣िрд╖्рдгुрддा (рд╡ाрдд)*
*2 рд╕्рдд्рд░िрдпों рдоें рдЕрдиिрдпрдоिрдд рдЖрд░्рддрд╡ (рд╕рдоाрди рд╡ाрдд)*

*рджोрд╖ - рд╡ाрдд (рдк्рд░ाрдг, рдЙрджाрди, рд╕рдоाрди, рдЕрдкाрди, рд╡्рдпाрди)*
*рдкिрдд्рдд (рдкाрдЪрдХ рдкिрдд्рдд рдХी рджुрд╖्рдЯि)*
*рдХрдл - (рдХ्рд▓ेрджрдХ, рдЕрд╡рд▓ंрдмрдХ рдФрд░ рдмोрдзрдХ)*
*рджूрд╖्рдп - рдоुрдЦ्рдпрдд: рд░рд╕ рдзाрддु рд╣ी рдХाрд░рдг рдоिрд▓рддा рд╣ै*
*рд╕्рд░ोрддрд╕ - рд░рд╕, рдоांрд╕, рдоेрдж рдФрд░ рдХрдИ рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдордЬ्рдЬा рд╡ाрд╣ी*
*рдЕрдЧ्рдиि - рдЬाрдард░ाрдЧ्рдиि рдФрд░ рдзाрдд्рд╡ाрдЧ्рдиि*
*рджुрд╖्рдЯि - рд╕ंрдЧ*
*рдЙрдж्рднрд╡ рд╕्рдерд▓ - рдЖрдоाрд╢्рдп*
*рдЕрдзिрд╖्рдаाрди - рдЧрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд╣िрдд рд╕рд░्рд╡ांрдЧ*

*рдоुрдЦ्рдпрдд: рдЗрди рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдЕрдЧ्рдиि рдХी рджुрд╖्рдЯि рдоिрд▓ी, рдХрдл рдХी рдк्рд░рдзाрдирддा рдПрд╡ं рд╕ाрдо рд░рд╕ рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рд╕े рдХрдл рдж्рд╡ाрд░ा рд╡ाрдд рдХा рдЖрд╡рд░рдг рд╣ी рдоिрд▓ा।*

*рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕ूрдд्рд░ - рдХрдл рдФрд░ рд╡ाрдд рд╢ीрдд рдЧुрдг рдЫोрдб़ рджे рддो рд╡िрдкрд░ीрдд рдЧुрдг рд╡ाрд▓े рд╣ै, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдоें рдпрд╣ рдз्рдпाрди рд░рдЦा рдЧрдпा।*

*рдЖрдо рдкाрдЪрди рдХрд░ рдЕрдиुрд▓ोрдорди, рдоेрдз्рдп, рд╣्рд░рдж्рдп, рднेрджрди, рд╢ोрдердШ्рди, рдХрдг्рдард╢्рдЪ, рдоेрджрд╣рд░, рдХрдл рд╡ाрдд рд╢рдорди।*

*рдХांрдЪрдиाрд░ рдЫाрд▓ 5 gm (рдХрдл рдиाрд╢рдХ), рдд्рд░िрдХрдЯु рдЪूрд░्рдг 2 gm (рдкाрдЪрди рдПрд╡ं рд╡ाрдд рдХрдл рд╣рд░) рдФрд░ рд╢рд░рдкुंрдЦा 5gm(рдХрдлрдШ्рди рдФрд░ рд╕्рд░ोрддो рд╢ोрдзрдХ) рдХ्рд╡ाрде рдмрдиाрдХрд░ рдк्рд░ाрдд: рд╕ांрдп।*
*рдХांрдЪрдиाрд░ рдЧुрдЧ्рдЧрд▓ु (рд╡ाрдд рдХрдл рдиाрд╢рдХ) 2 рд╕े 3 рд╡рдЯी 3 рдмाрд░*
*рдЖрд░ोрдЧ्рдп рд╡рд░्рдзिрдиी рд╡рдЯी (рджीрдкрди,рд╕्рд░ोрддो рд╢ोрдзрдХ, рд╣्рд░рдж्рдп, рд╢ोрде рдФрд░ рдоेрдж рд╣рд░) 2 рдЧोрд▓ी 3 рдмाрд░*
*рдкुрдирд░्рдирд╡ा рдоंрдбूрд░ (рдХрдл,рд╡ाрдд рдФрд░ рд╢ोрде рд╣рд░) 2-2 рдЧोрд▓ी 2 рдмाрд░*
*рд╕ंрдЬीрд╡рдиी рд╡рдЯी- рд╡рдд्рд╕рдиाрдн рд░рд╣िрдд рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рддे рд╣ै рд╣рдо, рдХ्рдпोंрдХि рдХрдИ рдмाрд░ рд╡рдд्рд╕рдиाрдн рдХुрдЫ рд░ोрдЧिрдпों рдоे palpitation рдХрд░ рджेрддा рд╣ै (рдЖрдо рджोрд╖рд╣рд░ рдкाрдЪрди, рдХрдл-рд╡ाрдд рд╣рд░) 300 mg рдХी 2-2 рдЧोрд▓ी 2 рдмाрд░।*
*2 рд░ोрдЧिрдпों рдХो рд╕ांрдп рдХाрд▓ рдЧुрдб़ 10 gm рдФрд░ рд╣рд░ीрддрдХी рдЪूрд░्рдг (рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХे рд▓िрдпे рдмрд▓्рдп, рд╢ोрдердШ्рди, рдЧрд▓рд░ोрдЧ, рд╕्рд╡рд░рднंрдЧ, рдЕрдиुрд▓ोрдорди) 5 gm рд╕ांрдпрдХाрд▓ рднोрдЬрди рд╕े 1-2 рдШंрдЯा рдкूрд░्рд╡ рдФрд░ рджो рд░ोрдЧिрдпों рдоें рдХुрдЯрдХी рдЪूрд░्рдг (рдХрдлрд╣рд░, рд╣्рд░рдж्рдп, рднेрджрди, рд╕ंрд╕्рд░рди) 2-3 gm рджिрдпा рдЧрдпा।*
*рдмीрдЪ рдоें рд╡рд░ूрдгाрджि рдХ्рд╡ाрде (рдоूрдд्рд░рд▓ рдПрд╡ं рд╢ोрде рд╣рд░) рднी рдХрднी рджिрдпा рдЧрдпा।*
*3 рд░ोрдЧिрдпों рдХो рдм्рд░ाрд╣рдоी рд╡рдЯी рдмुрдж्рдзि рд╡рд░्рдзрдХ 1-2 рдЧोрд▓ी 2 рдмाрд░।*
*2 рджेрд╕ी рддांрдмूрд▓ рд╕्рд╡рд░рд╕ рдк्рд░ाрдд: рдЦाрд▓ी рдкेрдЯ рдеोрдб़ा рд╕ा рдХाрд▓ा рдирдордХ рдФрд░ рдордзु рдоिрд▓ा рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।*

*investigations report рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд░рд╣ी ...*

Patient 1 — 
1/5/18———-------13/6/18—
TSH— 9.04 ———4.81——-
              ( 49/yrs/female)

Patient 2—15/5/18——14/6/18—-
TSH————6.54———4.75—-
                (45/yrs/male)

Patient 3 -
18/4/18----11/6/18... 25/6/18
TSH-71.87 -- 150     45.78
(32/yrs/female) on thyronorm 25 mcg.

Patient 4 —
19/3/18—......29/5/18—
TSH 6.14 ———......0.03

ЁЯСЗЁЯП┐ЁЯСЗЁЯП┐ЁЯСЗЁЯП┐
Patient 1
Before Treatment


After Treatment







Patient 2
Before Treatment



























After Treatment

Patient 3
Before treatment 1































After Treatment              (Medication continued)


























Patient 4
Before Treatment




























After Treatment








































************************************************************************************************************************

Above case presentation & discussion held in 'Kaysampraday" a Famous WhatsApp group  of  well known Vaidyas from all over the India. 


************************************************************
************************************************************


                                                        Presented by





















Vaidyaraj Subhash Sharma
MD (Kaya-chikitsa)
New Delhi, India
M:+91 9811122501















Reviewed & uploaded by


Dr.Surendra A. Soni


M.D., PhD (KC)
Associate Professor
Dept. of Kaya-chikitsa
Govt. Ayurveda College
Vadodara Gujarat, India.
Email: surendraasoni@gmail.com
Mobile No. +91 9408441150

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

WhatsApp Discussion series 28: 'Sneha-pravicharana' by Dr. Praveen Kumar Madikonda, Dr. Raghuram Bhatta, Prof. Ramakant Chulet, Prof. K.S.R. Prasad and Dr. Kapil Kapoor

[12/23, 08:53] Praveen Mandikonda Dr:          Respected scholars of   Ayurveda ,  Whether " Sneha Pravicharana " is meant for Sodhana purpose or Samana purpose??? whether samyak snigda lakshana 's  apply for Pravicharana sneha yoga's as well......( ref : charaka sutra 13/23-25 )....... let me have an opinion from the forum of Intellectuals  рдУрджрдирд╢्рдЪ рд╡िрд▓ेрдкी рдЪ рд░рд╕ो рдоांрд╕ं рдкрдпो рджрдзि|  рдпрд╡ाрдЧूः рд╕ूрдкрд╢ाрдХौ рдЪ рдпूрд╖ः рдХाрдо्рдмрд▓िрдХः рдЦрдбः||реирей||  рд╕рдХ्рддрд╡рд╕्рддिрд▓рдкिрд╖्рдЯं рдЪ рдордж्рдпं рд▓ेрд╣ाрд╕्рддрдеैрд╡ рдЪ|  рднрдХ्рд╖्рдпрдордн्рдпрдЮ्рдЬрдиं рдмрд╕्рддिрд╕्рддрдеा рдЪोрдд्рддрд░рдмрд╕्рддрдпः||реирек||  рдЧрдг्рдбूрд╖ः рдХрд░्рдгрддैрд▓ं рдЪ рдирд╕्рддःрдХрд░्рдгाрдХ्рд╖िрддрд░्рдкрдгрдо्|  рдЪрддुрд░्рд╡िंрд╢рддिрд░िрдд्рдпेрддाः рд╕्рдиेрд╣рд╕्рдп рдк्рд░рд╡िрдЪाрд░рдгाः [рез] ||реирел||                                      charaka sutra 13/25 [12/23, 09:29] Prof. KSR Prasad Wardha:  Dear The snehapracichara are the mode of Sneha administration ... all are intended to use...

'CLINICAL AYURVEDA' Part-1 by Vaidyaraja Subhash Sharma

[11/23/2020, 1:49 PM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi:  *рдХ्рд▓िрдиिрдХрд▓ рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж - рднाрдЧ 1 * *рдХाрдп рд╕рдо्рдк्рд░рджाрдп рдХे рд▓िрдпे рд╢ाрд╕्рдд्рд░ोрдХ्рдд рдЬ्рдЮाрди рдХो clinical practice рдоें рд╣рдо рдХैрд╕े apply рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рд░ोрдЧी рд░ोрдЧ рдоुрдХ्рдд рд╣ोрддा рдЬाрддा рд╣ै, рдПрдХ рдкूрд░ी series рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓िрдЦрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै, рдХुрдЫ рд╡िрд╖рдп рдХрдаिрди рд▓рдЧेрдЧें рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ post graduation рдпा Ph.D рд╡िрд╖рдп рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ै рдЬिрд╕े рд╣рдо рд╕рд░рд▓ рдХрд░ рдХे рдЪрд▓ेंрдЧे рдЬिрд╕ рд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп рдЖрдпुрд░्рд╡ेрдж graduates рднी рд▓ाрднाрди्рд╡िрдд рд╣ोंрдЧे -   рд╡ैрдж्рдпрд░ाрдЬ рд╕ुрднाрд╖ рд╢рд░्рдоा, рдПрдо.рдбी.(рдХाрдп рдЪिрдХिрдд्рд╕ा -рдЬाрдордирдЧрд░ 1985), рдЖрдЬ рдкрд╣рд▓ी рднाрдЧ рдЖрдкрдХे рд╕ाрдордиे рд╣ै।* *рдиीрдЪे рджिрдпे рдЧрдпे рд╡ीрдбिрдпो рдХो рдмрд╣ुрдд рдз्рдпाрди рд╕े рджेрдЦिрдпे, zoom рдХрд░ рдХे рднी рджेрдЦे, рд░ोрдЧी рдХा рдоुрдЦ, рдкाрдж, рд╣рд╕्рдд рдФрд░ рдЪрд▓рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдФрд░ рдлिрд░ рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЙрд╕рдиे рдЧрддि рдкрдХрдб़ी ...*  [11/23/2020, 1:49 PM] Vaidyaraj Subhash Sharma Sir Delhi:  *рд▓рдЧрднрдЧ рджो рдорд╣ीрдиे рдХे рдмाрдж рдЗрд╕ рд░ोрдЧी рдХा рд▓िрдпा рдЧрдпा рджूрд╕рд░ा рд╡ीрдбिрдпो рджेрдЦिрдпे, рд░ोрдЧ рддो рдЕрд╕ाрдз्рдп рд╣ै рдЬो рд░ोрдЧी рдХो рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдмрддा рджिрдпा рдЧрдпा рдеा рдкрд░ рд╕рдо्рдк्рд░ाрдк्рддि рд╡िрдШрдЯрди рд╕े рд░ोрдЧी рдоें рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдордиोрдмрд▓ рдХी рддो рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рд╣ी рд╕ाрде рдоें рд░ोрдЧी рдЕрдкрдиे рджोрдиो рдкांрд╡ рдЙрдаाрдХрд░ рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рдЪрд▓ рд▓ेрддा рд╣ै।* [11/23/2020, 1:49...

An effort to differentiate Aadhman, Aanah & Aatop.

An effort to differentiate Aadhman, Aanah & Aatop Sr. No Differential Features/ Bhedakatva Adhmana Anaha Atopa 1. Nidana Vega Vidharana (Purisha) рдкрдХ्рд╡ाрд╢рдпрд╢िрд░ःрд╢ूрд▓ं   рд╡ाрддрд╡рд░्рдЪोрд╜рдк्рд░рд╡рд░्рддрдирдо्  | рдкिрдг्рдбिрдХोрдж्рд╡ेрд╖्рдЯрдиाрдз्рдоाрдиं   рдкुрд░ीрд╖े   рд╕्рдпाрдж्рд╡िрдзाрд░िрддे || рео || ( Charaka Sutra 7) ( Adho-Vata ) рд╕рдЩ्рдЧो   рд╡िрдг्рдоूрдд्рд░рд╡ाрддाрдиाрдоाрдз्рдоाрдиं   рд╡ेрджрдиा   рдХ्рд▓рдоः | рдЬрдард░े   рд╡ाрддрдЬाрд╢्рдЪाрди्рдпे   рд░ोрдЧाः   рд╕्рдпुрд░्рд╡ाрддрдиिрдЧ्рд░рд╣ाрдд् || резреи || (Charaka Sutra 7) Viruddha Ahara рд╖ाрдг्рдв्рдпाрди्рдз्рдпрд╡ीрд╕рд░्рдкрджрдХोрджрд░ाрдгांрд╡िрд╕्рдлोрдЯрдХोрди्рдоाрдж рднрдЧрди्рджрд░ाрдгाрдо् | рдоूрд░्рдЪ्рдЫाрдорджाрдз्рдоाрдирдЧрд▓рдЧ्рд░рд╣ाрдгां ….. рд╕рди्рддाрдирджोрд╖рд╕्рдпрддрдеैрд╡ рдоृрдд्рдпोрд░्рд╡िрд░ुрдж्рдзрдорди्рдиं ……. …………..рдк्рд░рд╡рджрди्рддि рд╣ेрддुрдо् || резрежрей || (Charaka Sutra 26) Mutra Vega Vidharana рдмрд╕्рддिрдоेрд╣рдирдпोः   рд╢ूрд▓ं   рдоूрдд्рд░рдХृрдЪ्рдЫ्рд░ं   рд╢िрд░ोрд░ुрдЬा   [ рез ]  | рд╡िрдиाрдоो   рд╡рдЩ्рдХ्рд╖рдгाрдиाрд╣ः   рд╕्рдпाрд▓्рд▓िрдЩ्рдЧं рдоूрдд्рд░рдиिрдЧ्рд░рд╣े || рем || (Charaka Sutra 7)   ...